برساخت حسرت اجتماعی در بستر آرزوهای مادی، مطالعه‌ای کیفی در شهر یزد

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه یزد

2 استاد جامعه‌شناسی و عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه یزد،

3 کارشناس ارشد پژوهش علوم اجتماعی در دانشگاه یزد،

4 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران در دانشگاه یزد

5 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه در دانشگاه یزد

6 دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات جوانان، دانشگاه مازندران

10.22034/jeds.2026.70107.1910

چکیده

هدف پژوهش: حسرت اجتماعی به عنوان یک پدیده پیچیده، ریشه در ساختارهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی دارد و تاثیرات عمیقی بر زندگی فردی و اجتماعی جوانان بر جای می‌گذارد. از این‌رو، هدف اصلی این پژوهش، واکاوی برساخت اجتماعی حسرت در میان جوانان و شناسایی شرایطی است که باعث شکل‌گیری و تعمیق حسرت اجتماعی در آنان می‌شود.
روش پژوهش: پژوهش حاضر از پارادایم تفسیری استفاده کرده و با روش کیفی و تحلیل مضمون به گردآوری و تجزیه و تحلیل داده‌ها پرداخته است. جامعه هدف این تحقیق شامل جوانان یزدی است که به روش نمونه‌گیری نظری و هدفمند از میان آنان 23 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و برای تجزیه و تحلیل آن‌ها از روش تحلیل مضمون 6 مرحله‌ای (براون و کلارک، 2019) استفاده شد.
یافته‌ها: در نهایت، از مجموع 23 مصاحبه‌‌ی انجام شده، 92 مفهوم استخراج شد. سپس مفاهیم مشابه در قالب 24 مضمون فرعی، و در نهایت از ارتباط مضمون‌های فرعی 5 مضمون اصلی شامل آرزوهای حسرت شده، تهی‌شدن از آرامش معنوی، زیست آرمانی، غرق‌شدن در مصرف نشانه‌ها و ظاهرگرایی بدست آمد.
نتیجه‌گیری: نتایج تحقیق نشان داد که حسرت اجتماعی در میان جوانان یزدی پدیده‌ای چندبعدی است که همگی عواملی هستند که به‌طور هم‌زمان یا به‌طور جداگانه بر تجربه‌ی اجتماعی و فردی حسرت تأثیرگذارند. این عوامل از یک‌سو به انتظاراتی ناصحیح و دست‌نیافتنی می‌انجامند و از سوی دیگر باعث کاهش رضایت از زندگی و بروز بحران‌های اجتماعی و روانی در میان جوانان می‌شوند. در معنای دیگر، حسرت اجتماعی در لایه‌های اجتماعی جامعه برساخت می‎شود و آرزوهای مادی آن را شکل می‌دهند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Social Construction of Regret within the Context of Material Aspirations: A Qualitative Study in Yazd

نویسندگان [English]

  • Ali Ruhani 1
  • Seyed Alireza Afshani 2
  • faezeh taghva 3
  • Shakila Moradi 4
  • Bahar Amini Lari 5
  • Saba Samadian Sarbisheh 6
1 Associate Professor of sociology at Yazd University
2 Professor of sociology at Yazd University
3 M.A. of Social Research at Yazd University
4 PhD student of sociology of social problems at Yazd University
5 PhD student of sociology of Economy and development
6 M.A. student of youth studies at Mazandaran University
چکیده [English]

Introduction: Social regret, as a complex phenomenon, is rooted in social, cultural, economic, and political structures and exerts profound effects on the individual and social lives of young people. Accordingly, the primary aim of this study was to explore the social construction of regret among youth and to identify the conditions that lead to the emergence and deepening of social regret.
Methodology: This research employed an interpretive paradigm and used a qualitative method with thematic analysis to collect and analyze the data. The study population consisted of young residents of Yazd, from whom 23 participants were selected through purposive and theoretical sampling. Data were gathered through in- semi-structured interviews and analyzed using the six-phase thematic analysis approach proposed by Braun and Clarke (2019).
Results: From the 23 interviews conducted, 92 initial concepts were extracted. These concepts were subsequently organized into 24 sub-themes, which ultimately converged into five main themes: (1) regretted aspirations, (2) depletion of spiritual tranquility, (3) idealized living, (4) immersion in symbolic consumption, and (5) the predominance of appearance.
Conclusions: The findings indicate that social regret among young people in Yazd is a multidimensional phenomenon shaped by factors that influence their individual and collective experiences either simultaneously or independently. These factors, on the one hand, foster unrealistic and unattainable expectations and, on the other hand, reduce life satisfaction and contribute to social and psychological crises among youth.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Youth
  • regret
  • social and cultural contexts
  • political and economic contexts
  • Yazd

مراجع

ابراهیمی‌نیا، سعیده، افشانی، سیدعلیرضا، و روحانی، علی. (1397). از مصرف‌پایی تا حسرت مصرف: کاوشی زمینه‌مند از بسترهای اجتماعی شکل‌گیری چشم‌وهم‌چشمی در خرید و مصرف بین زنان شهر مشهد، جامعه‌شناسی کاربردی، سال 29، شماره 4: 146-123. https://doi.org/10.22108/jas.2018.107564.1218
استراوس، آنسلم.، و کربین، جولیت. (1394). مبانی پژوهش کیفی (فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای)، ترجمه ابراهیم افشار، تهران: نشر نی.
اسدی مهدیخان‌محله، نجیبه، زبردست، عذرا، و رضائی، سجاد. (1400). تبیین حسرت‌های بازماندگان درجه اول از مرگ زودهنگام بیماران سرطانی، روان‌شناسی سلامت، سال ده، شماره 39: 28-7. https://doi.org/10.30473/hpj.2021.57376.5102
افراسیابی، حسین، سعیدی‌مدنی، محسن، و شکوهی‌فر، کاوه. (1395). زمینه‌های اجتماعی حسادت در تعاملات روزمره؛ مطالعه کیفی دانشجویان دانشگاه یزد، جامعه‌شناسی کاربردی، سال بیست و هفتم، شماره 4: 152-133. https://doi.org/10.22108/jas.2017.21158
بنی‌جمالی، سیدمحسن و صادقی‌فسایی، سهیلا. (1399)، شرایط نامتعین و راهبردهای جوانان در مدیریت ازدواج، مجله مطالعات اجتماعی ایران، سال چهاردهم، شماره 3: 53-26. https://doi.org/10.22034/jss.2020.244227
حشمتی، محمدرضا. (1404). تحلیل علی تأثیر احساس تبعیض قومی بر بیگانگی اجتماعی با نقش میانجی طرد اجتماعی (مورد مطالعه: جوانان شهرستان قروه)، مجله مطالعات اجتماعی ایران، سال نوزدهم، شماره 1: 55-31. https://doi.org/10.22034/jss.2025.2066964.1911
جلیل‌مختار، جلیل، حقیقتیان، منصور، و چیت‌ساز، محمدعلی. (1402). دوگانه امید و یأس اجتماعی در دولت دوازدهم: بررسی عوامل، زمینه و پیامدها، تغییرات اجتماعی-فرهنگی، سال بیستم، شماره 1: 52-29. http://magiran.com/p2622758
ربانی‌خوراسگانی، علی، و کیانپور، مسعود. (1388). جامعه‌شناسی احساسات، جامعه‌شناسی کاربردی، سال بیستم، شماره 2: 64-25. https://jas.ui.ac.ir/article_18178.html
زارعی محمودآبادی، علیرضا، روحانی، علی، افشانی، سیدعلیرضا، و موسوی، سیدمحسن. (1403). مردم‌نگاری انتقادی: یک ارزیابی نظری. تداوم و تغییر اجتماعی، سال سوم، شماره 1: 202-183. https://doi.org/10.22034/jscc.2023.19667.1065
سید حسینی، سیده متین، کمالی، افسانه و روشنفکر، پیام. (1403)، نوجوان و موسیقی: ذائقه مصرف موسیقایی در بین دختران نوجوان، مجله مطالعات اجتماعی ایران، سال هجدهم، شماره 4: 79-57. https://doi.org/10.22034/jss.2025.2061578.1902
کرسول، جان (1391). پویش کیفی و طرح پژوهش: انتخاب از میان پنج رویکرد (روایت‌پژوهی، پدیدارشناسی ...)، ترجمه حسن دانایی‌فرد و حسین کاظمی، تهران: صفار.
مرادی، شکیلا.، روحانی، علی.، و افشانی، سیدعلیرضا. (1402). خودمداری اجتماعی دانشجویان در گذار به جوانی: یک نظریة زمینه‌ای، تداوم و تغییر اجتماعی، سال دوم، شماره 2: 285-267. https://doi.org/10.22034/jscc.2024.19711.1066
مرادی، شکیلا، سلمان‌زاده، زهرا، روحانی، علی. (1404). بازاندیشی در علوم اجتماعی: یک مطالعه مروری. تداوم و تغییر اجتماعی، 4(1)، 176-159. https://doi.org/10.22034/jscc.2024.20878.1094
نیومن، ویلیام. (1389). شیوه‌های پژوهش اجتماعی: رویکردهای کیفی و کمی، ترجمه حسن دانایی‌فرد و سید حسین کاظمی، تهران: مؤسسه کتاب مهربان نشر.
اله‌دادی، نورالدین، کردزنگنه، جعفر، میرزایی، ابراهیم، و هلیچی، فاطمه. (1402). تحلیل جامعه‌شناختی تعیین‌کننده‌های احساس یأس و ناامیدی در بین سالمندان شهر اهواز، مسائل اجتماعی ایران، 14سال چهاردهم، شماره 2: 370-343. https://www.sid.ir/fileserver/jf/594-283828-x-1360056.pdf
یانی‌چلمردی، احمدرضا، صفدریان، زهره، جعفری‌بنفشه‌درق، علی، و احمدبوکانی، سلیمان. (1399). بررسی ساختاری الگوی سه‌مرحله‌ای خودکشی (ناامیدی، درد، افسردگی، نیازهای بین‌فردی، ظرفیت اکتسابی خودکشی و اقدام به خودکشی) در دانشجویان. پژوهش‌های مشاوره، سال نوزدهم، شماره 76: 117-92. http://dx.doi.org/10.29252/jcr.19.76.92
Asher, S., & Paquette, J. Allen. (2003). Loneliness and peer relations in childhood. In S. R. Asher & J. D. Coie (Eds.), Peer rejection in childhood (pp. 253–273). Cambridge University Press.
Bandura, Albert. (1997). Self-efficacy: The exercise of control, New York, NY: W. H. Freeman.
Braun, V., & Clarke, Victoria. (2019). Reflecting on reflexive thematic analysis, Qualitative Research in Sport, Exercise and Health, Vol, 11, No. 4: 589–597.
Collins, R. (2004). Interaction Ritual Chains, Princeton University Press.
Ekman, P. (2009). Darwin’s contributions to our understanding of emotional expressions. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, Vol. 364, No. 1535: 3449–3451. https://doi.org/10.1098/rstb.2009.0189.
Folger, R., & Martin, Ch. (1986). Relative deprivation and referent cognitions: Distributive and procedural justice effects, Journal of Experimental Social Psychology, vol. 22, No. 6: 531–546. https://doi.org/10.1016/0022-1031(86)90049-1.
Kemper, T. (1978). A social interactional theory of emotions, Wiley.
Marchetti, I., Alloy, L., & Koster, E. (2023). Breaking the vise of hopelessness: Targeting its cognitive and emotional underpinnings, Frontiers in Psychology, Vol. 14, No.1: 113-143. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.113143.
Riesman, D., Glazer, N., & Denney, R. (1950). The Lonely Crowd: A Study of the Changing American Character, Yale University Press.
Roese, Neal. J., & Summerville, A. (2005). What we regret most... and why, Personality and Social Psychology Bulletin, vol. 31, No. 9: 1273–1285. https://doi.org/10.1177/0146167205274693.
Sarin, S., Abela, J., & Auerbach, R. (2005). The response styles theory of depression: A test of specificity and causal mediation, Cognition and Emotion, Vol. 19, No. 5: 751–761. https://doi.org/10.1080/02699930441000463
Sartre, J. (2000). Sketch for a Theory of the Emotions (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003572367.
Scheve, Ch, & Von Luede, R. (2005). Emotion and social structures: Towards an interdisciplinary approach, Journal for the Theory of Social Behaviour, Vol. 35, No. 3: 303–328. https://doi.org/10.1111/j.1468-5914.2005.00282.
Solomon, R. (1993). The passions: Emotions and the meaning of life, Hackett Publishing.
Thomas, W. (1923). The Unadjusted Girl: With Cases and Standpoint for Behavior Analysis, Little Brown Company.
Zeelenberg, M., Van Dijk, W, Manstead, A., & Van der Pligt, J. (1998). The experience of regret and disappointment, Cognition & Emotion, Vol. 12, No. 2: 221–230. https://doi.org/10.1080/026999398379727.
جامعه شناسی اقتصادی و توسعه
دوره 15، شماره 2
مهر 1405
صفحه 37-56

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار