بررسی رابطه ابعاد هویتی و ادراک تورم اقتصادی در میان شهروندان شهر شیراز: با رویکرد اقتصاد هویت

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جامعه شناسی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

2 دکتری اقتصاد بخش عمومی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

10.22034/jeds.2026.71392.1927

چکیده

هدف پژوهش: پژوهش حاضر با اتکا به چارچوب نظری اقتصاد هویت آکرلوف و کرانتون، به بررسی نقش ابعاد مختلف هویتی شامل هویت دینی، قومی و اجتماعی (طبقاتی) در شکل‌گیری ادراک تورم و واکنش‌های اقتصادی شهروندان شهر شیراز می‌پردازد. بر اساس رویکرد اقتصاد هویت، رفتار و تصمیم‌گیری‌های اقتصادی افراد صرفا بر پایه محاسبات عقلانی و منافع مادی قابل تبیین نیست، بلکه هویت‌های فردی و جمعی، هنجارهای اجتماعی و زمینه‌های فرهنگی نقش تعیین‌کننده‌ای در ادراک پدیده‌های اقتصادی و واکنش به آن‌ها ایفا می‌کنند. از این منظر، تورم نه‌تنها یک متغیر عینی اقتصادی، بلکه پدیده‌ای ادراکی و اجتماعی است که می‌تواند تحت تاثیر ساختارهای هویتی قرار گیرد.
روش پژوهش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش‌شناسی، توصیفی-همبستگی است. داده‌های پژوهش از طریق پرسشنامه و با حجم نمونه ۴۰۰ نفر از شهروندان شیراز که به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند، گردآوری شده است. ابزار اندازه‌گیری شامل پرسشنامه‌های استاندارد هویت قومی، دینی و هویت طبقاتی و همچنین گویه‌های محقق‌ ساخته ادراک تورم و واکنش‌های اقتصادی است که بر مبنای چارچوب نظری اقتصاد هویت و متناسب با شرایط اجتماعی و فرهنگی ایران طراحی و اعتبارسنجی شده‌اند. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و SmartPLS4 و با بهره‌گیری از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری انجام شده است.

یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد ادراک اجتماعی تورم نقش واسطه‌ای معناداری در رابطه میان هویت‌های دینی و قومی و واکنش‌های اقتصادی افراد ایفا می‌کند؛ به‌گونه‌ای که افراد دارای هویت‌های قوی‌تر، ادراک متفاوتی از شدت و پیامدهای تورم دارند که این امر بر الگوهای مصرف، پس‌انداز و تصمیم‌گیری اقتصادی آن‌ها اثرگذار است. همچنین هویت طبقاتی از طریق تاثیرگذاری بر ادراک تورم، موجب تفاوت معنادار در واکنش‌های اقتصادی خانوارها می‌شود.

نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش بر ضرورت توجه سیاست‌گذاران به ابعاد هویتی و فرهنگی جامعه در طراحی و اجرای سیاست‌های اقتصادی و ارتباطات عمومی مرتبط با تورم تاکید دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Examining the Relationship between Identity Dimensions and the Perception of Economic Inflation among Citizens of Shiraz: An Identity Economics Approach

نویسندگان [English]

  • Seyed Esmaeil Masoudi 1
  • mojtaba panahi 2
1 Assistant Professor of Sociology, Faculty of Economics, Management and Social Sciences, Shiraz University, Shiraz, Iran.
2 PhD in Public Sector Economics, Faculty of Economics, Management and Social Sciences, Shiraz University, Shiraz, Iran.
چکیده [English]

Objective: Based on the theoretical framework of Akerlof and Kranton's identity economics, this research investigates the role of various identity dimensions, including religious, ethnic, and social (class) identity, in shaping inflation perception and economic reactions among citizens of Shiraz. According to the identity economics approach, individuals' economic behavior and decision-making cannot be explained solely by rational calculations and material interests; rather, individual and collective identities, social norms, and cultural contexts play a determining role in perceiving economic phenomena and reacting to them. From this perspective, inflation is not only an objective economic variable but also a perceptual and social phenomenon that can be influenced by individuals' identity structures.

Methods: In terms of purpose, this research is applied, and in terms of methodology, it is descriptive-correlational. Data were collected through a questionnaire from a sample of 400 citizens of Shiraz, selected via simple random sampling. Measurement tools included standardized questionnaires for ethnic identity, religious identity, and class identity, as well as researcher-developed items for inflation perception and economic reactions. These instruments were designed and validated based on the theoretical framework of identity economics and tailored to Iran's socio-cultural context. Data analysis was performed using SPSS and SmartPLS4 software, employing structural equation modeling.

Findings: The findings indicate that social inflation perception plays a significant mediating role in the relationship between religious and ethnic identities and individuals' economic reactions. Specifically, individuals with stronger identities hold different perceptions of the intensity and consequences of inflation, which affects their consumption patterns, savings, and economic decision-making. Additionally, class identity, by influencing inflation perception, leads to significant differences in the economic reactions of households.

Conclusion: The results of this study emphasize the necessity for policymakers to consider the identity and cultural dimensions of society when designing and implementing economic policies and public communications related to inflation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Identity Economics
  • Economic Sociology
  • Inflation
  • Ethnic Identity
  • Religious Identity

مراجع

پوردیهیمی، ش.، و نورتقانی، ع. (۱۳۹۲). هویت و مسکن؛ بررسی سازوکار تعامل هویت ساکنین و محیط مسکونی. فصلنامه مسکن و محیط روستا، دوره ۳۲ ، شماره 141، صص: ۳–۱۸.
خلیلی، ا.، و دهقانی، م. (۱۳۹۹). سنجش و تحلیل فضایی هویت شهری در مقیاس نواحی شهر جدید هشتگرد. فصلنامه پژوهش‌های معماری اسلامی. دوره ۸، شماره ۳، صص: ۸۸-۶۹.
 درویشی، م.، جوانمرد، ک.، و حضرتی صومعه، ز. (۱۳۹۸). بررسی تأثیر مشارکت اجتماعی بر عملکرد مدیریت‌های محلی (مطالعه موردی: شهر دماوند). فصلنامه جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، دوره 9، شماره 36، صص: ۶۵۵–۶۶۳.
رنانی، م.، و همکاران. (۱۳۸۹). منابع هویتی و سرمایه اجتماعی در میان دانشجویان دانشگاه اصفهان. فصلنامه رفاه اجتماعی، دوره ۱۰، شماره ۳۸، صص: ۱۰۵-140.
شاهیوندی، ا.، بیگدلی، ن.، و طالبی ورنوسفادرانی، ا. (۱۴۰۲). تحلیل ابعاد هویتی شهرک‌های جدید و اثرگذاری آن بر احساس تعلق شهروندان (مطالعه موردی: سپاهان-شهر اصفهان). جغرافیا و توسعه فضای شهری، دوره 10، شماره 2، صص: ۷۵–۹۶.
شجاعی‌زند، س. (۱۳۹۳). سنجش هویت دینی در جامعه ایران: ابزار و روش‌ها. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
شمخانی، م.، و همکاران. (۱۳۹۴). تأثیر ارزش‌ها و هنجارهای دینی بر رفتار اقتصادی خانوارها در شرایط تورمی. مجله پژوهش‌های اقتصادی ایران، دوره 21، شماره 2، صص: ۴۵–۶۸.
صفایی، ص.، و احمدپور، س. (۱۴۰۴). رابطه ابعاد هویت فرهنگی جمعی با مشارکت اجتماعی شهروندان (مورد مطالعه: شهر تبریز). فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دوره 15، شماره 59، صص: ۲۰۹–۲۲۸.
عطائی، پ.، علی‌آبادی، و.، و اعظمی، م. (۱۴۰۰). بررسی عوامل اجتماعی-اقتصادی مؤثر بر مشارکت زنان روستایی در ایجاد مشاغل خانگی در استان کرمانشاه. اقتصاد و توسعه کشاورزی، دوره 35، شماره 3، صص: ۲۰۵–۲۱۷.
گلابیان، س.، و همکاران. (۱۴۰۳). بررسی مدل تأثیر پایگاه اجتماعی-اقتصادی بر هویت اجتماعی جوانان. پژوهش‌های جامعه شناختی، شماره چهارم، صص: 47-69.
مرکز آمار ایران. (۱۴۰۴). گزارش نرخ تورم و شاخص قیمت مصرف کننده، آذر ماه ۱۴۰۴. تهران: مرکز آمار ایران.
محمدی ، ز.، و همکاران. (۱۴۰۴). مطالعه تطبیقی کنش‌های اجتماعی ماکس وبر و ویژگی‌های کنش کارآفرینانه. مجله جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، دوره 14، شماره 1، صص: 51-80.
مقددس، ف.، و همکاران. (۱۳۸۸). بررسی عوامل داخلی موثر بر هویت قومی و هویت ملی. مجله جامعه‌شناسی کاربردی، دوره 20، شماره 1 ، صص: 45-70.
نبوی، م.، حسین‌زاده، ر.، و حسینی، ع. (۱۳۸۷). بررسی تاثیر پایگاه اجتماعی- اقتصادی و هویت قومی بر اساس امنیت اجتماعی. پژوهش‌های دانش انتظامی، دوره 10، شماره2، صص:9-38.
Akerlof, G. A., & Kranton, R. E. (2000). Economics and identity. Quarterly Journal of Economics, 115(3), 715–753.
Akerlof, G. A., & Kranton, R. E. (2010). Identity economics: How our identities shape our work, wages, and well-being. Princeton University Press.
Alesina, A., & La Ferrara, E. (2000). Participation in heterogeneous communities. Quarterly Journal of Economics, 115(3), 847–904.
Barro, R. J., & McCleary, R. M. (2003). Religion and economic growth. Journal of Economic Perspectives, 17(2), 47–68.
Dittmar, H. (2007). Consumer culture, identity and well-being: The search for the 'good life' and the 'perfect body'. Psychology Press.
Durkheim, E. (1912). The elementary forms of religious life. Free Press.
Granovetter, M. (1985). Economic action and social structure: The problem of embeddedness. American Journal of Sociology, 91(3), 481–510.
Greenaway, K. H., Haslam, S. A., Cruwys, T., Branscombe, N. R., Ysseldyk, R., & Heldreth, C. (2015). From "we" to "me": Group identification enhances perceived personal control with consequences for health and well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 109(1), 53–74.
Haslam, S. A., Jetten, J., Postmes, T., & Haslam, C. (2009). Social identity, health and well-being: An emerging agenda for applied psychology. Applied Psychology, 58(1), 1–23.
Kramer, K. M., & Pausci, H. (2023). Happiness and social belonging in the World Values Survey. Current Research in Ecological and Social Psychology, 4, 100101.
Krug, H., Haslam, S. A., Otto, K., & Stephens, N. K. (2021). Identity leadership, social identity continuity, and well-being at work during COVID-19. Frontiers in Psychology, 12, 684475.
Malmendier, U., & Weber, M. (2023). [Inflation perceptions and household reactions: Evidence from heterogeneous populations]. Journal of Economic Behavior & Organization, 212, 135–156. [Note: Original citation adjusted based on common references; likely Daconto et al.]
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
Sharma, S., & Sharma, M. (2010). Globalization, threatened identities, coping and well-being. Psychological Studies, 55(4), 313–322.
Spiteri, G., Kim, S., & Lieder, F. (2025). Life satisfaction effects of national identity, global identity, and their interactions. Scientific Reports, 15, Article 66.
Weber, M. (1978). Economy and society: An outline of interpretive sociology (G. Roth & C. Wittich, Eds.). University of California Press.
Weber, M. (2013). The Protestant ethic and the spirit of capitalism. Routledge.
 
جامعه شناسی اقتصادی و توسعه
دوره 15، شماره 1
بهار و تابستان 1405
خرداد 1405
صفحه 155-175

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار