تبیین جامعه‌شناختی احساس عدالت اجتماعی در بین شهروندان شهر شبستر

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم اجتماعی دانشکده حقوق و علوم اجتماع دانشگاه تبریز

2 گروه علوم اجتماعی دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز- تبریز- ایران

3 پردیس بین المللی جلفا- گروه علوم اجتماعی- دانشگاه تبریز- تبریز- ایران

10.22034/jeds.2026.69187.1898

چکیده

هدف پژوهش: عدالت اجتماعی یکی از مفاهیم چالش برانگیز در طول تاریخ بوده و بسیاری از اندیشمندان درباره عدالت آنهم از نوع عدالت اجتماعی نظریه‌پردازی کرده‌اند. با این حال یکی از مشکلات و چالش‌های اساسی هر جامعه‌ای تقسیم منابع بر اساس عدالت اجتماعی بوده است. در همین راستا، مقاله حاضر به دنبال تبیین جامعه­شناختی احساس عدالت اجتماعی در بین شهروندان شبستر است.
روش پژوهش: روش تحقیق کمی و تکنیک  مورد استفاده برای اجرای آن پیمایشی بوده است. جامعه آماری ساکنان 15 سال به بالای شهر شبستر را تشکیل می­دهند که تعداد آنها برابر 16985 نفر می‌باشد. از این تعداد 1615 نفر با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای تصادفی برای مطالعه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده­ها نیز پرسشنامه بوده است. طبق نتایج بدست آمده از تحلیل پایایی مقیاس‌هایی متغیرها، مقدار تمامی مقیاس‌ها بیشتر از 7/0 بوده است.
یافته‌ها: نتایج تحقیق نشان داد که میزان احساس عدالت اجتماعی در بین شهروندان شبستر در حد  اندکی متوسط به بالا (59/2 از 5 و 8/53 از 100) بوده است. این میزان احساس عدالت اجتماعی بر حسب جنسیت یکسان بوده و اختلاف مشاهده شده در سطح اطمینان 95 درصد معنادار تلقی نمی‌شود. اما میانگین احساس عدالت اجتماعی شهروندان شبستری برحسب وضعیت تاهل و وضعیت شغلی معنادار بوده و مجردها و بیکارها بیشترین احساس عدالت اجتماعی و مطلقه‌ها و شاغلین کمترین احساس عدالت را داشته‌اند. همچنین، نتایج بدست آمده از برازش مدل ساختاری حاکی از آن است  اولاً، مدل ساختاری  تحقیق برای تبیین تغییرات احساس عدالت اجتماعی شهروندان مدل مناسبی است و 20 درصد از تغییرات عدالت اجتماعی توسط متغیرهای مدل یعنی سن، میزان نارضایتی از زندگی، سرمایه فرهنگی و حقوق شهروندی تبیین می‌شود. دوماً، در بین متغیرهای مدل سن و سرمایه فرهنگی بیشترین تأثیر مثبت و میزان نارضایتی از زندگی نیز بیشترین تأثیر منفی در احساس عدالت داشته است.
نتیجه‌گیری: میزان احساس عدالت اجتماعی تابعی است از وضعیت تأهل، وضعیت شغلی، سن، میزان نارضایتی از زندگی، سرمایه فرهنگی و حقوق شهروندی. بنابراین در سیاستگذاری‌های مرتبط با عدالت اجتماعی بایستی این عوامل مد نظر قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Sociological explanation of the feeling of social justice among the citizens of Shabestar city

نویسندگان [English]

  • kamal koohi 1
  • safar hayati 2
  • samad sattari alishah 3
1 Department of Social Sciences and Founding Member of the Health Sociology Hub of Tabriz University
2 Department of Social Sciences, University of Tabriz - Tabriz - Iran
3 Jolfa International Campus - Department of Social Sciences - University of Tabriz - Tabriz – Iran
چکیده [English]

Introduction: Social justice has been one of the challenging concepts throughout history, and many scholars have theorized about justice, especially social justice. However, one of the fundamental problems and challenges of any society has been the distribution of resources based on social justice. In this regard the present article attempts to explain the feeling of social justice among Shabestar citizens from a sociological perspective.
Methodology: The research method is quantitative and the technique used to implement it was a survey method. The statistical population consists of residents of Shabestar aged 15 and above, numbering 16,985 people. Of this number, 1,615 people were selected for the study using a random cluster sampling method. The data collection tool was a questionnaire. According to the results obtained from the reliability analysis of the scales of the variables, the values of all scales were greater than 0.7.
Results: The results of the research showed that the level of feeling of social justice among the citizens of Shabestar was slightly moderate to high (2.59 out of 5 and 53.8 out of 100). This level of feeling of social justice was the same by gender and the observed difference was not considered significant at the 95% confidence level. However, the average feeling of social justice of Shabestari citizens was significant by marital status and employment status, and single and unemployed people had the highest feeling of social justice and divorced and employed people had the lowest feeling of justice. Also, the results obtained from fitting the structural model indicate that firstly, the structural model of the research is a suitable model for explaining changes in the feeling of social justice of citizens and 20% of the changes in social justice are explained by the model variables, namely age, level of dissatisfaction with life, cultural capital and citizenship rights. Second, among the model variables, age and cultural capital had the highest positive effect and level of dissatisfaction with life had the highest negative effect on the feeling of Social justice.
Conclusions: The level of feeling of social justice is a function of marital status, employment status, age, level of dissatisfaction with life, cultural capital, and citizenship rights. Therefore, these factors should be considered in policies related to social justice.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sense of social justice
  • distributive justice
  • procedural justice
  • dissatisfaction with life
  • cultural capital and citizenship rights

مراجع

افشانی، ع. و کبریایی، ش. (1399). از احساس بی‌عدالتی تا بدبینی اجتماعی: رنج مضاعف شهروندان، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره 10، شماره 2، اسفند 1398، صفحه 7-27. (DOI): 10.22059/ijsp.2020.77480
ائری تمبکی، ع.، جعفری‌نیا، غ. و پاسلارزاده، ح. (1399). بررسی ارتباط بین دینداری و احساس عدالت اجتماعی در بین شهروندان شهر بندرعباس، ماهنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 3(2)، 238-263.  https://jou.spsiran.ir/article_119537.html
باینگانی، ب. و کاظمی، ع.ل. (1389). «بررسی مبانی تئوریک مفهوم سرمایه فرهنگی».  فصلنامه برگ فرهنگ. 21-8.
بوردیو، پ. (1390). شکل­های سرمایه، در سرمایه اجتماعی: اعتماد، دموکراسی و توسعه، گردآوری: کیان تاج‌بخش، ترجمه: افشین خاکباز و حسن پویان، تهران: نشر شیرازه.
بهرامی، و.، نیازی، م. و سهراب زاده، م. (1398). بررسی میزان آگاهی از حقوق شهروندی و عوامل مرتبط با آن (مورد مطالعه: شهروندان استان لرستان). برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، (38)10، 74-35. https://doi.org/10.22054/qjsd.2019.10343
پورعزت، ع.، فتحی، ف. (1399). عدالت اجتماعی و حکمرانی، تهران، انتشارات موسسه کتاب مهربان نشر.
حیدری‌ساربان، و. و ثابت، ش. (1398). تبیین رابطه عدالت اجتماعی با احساس امنیت اجتماعی ساکنان مناطق روستاییِ شهرستان اردبیل. فصلنامه علمی برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 9(36)، 67-82. https://search.isc.ac/dl/search/defaultta.aspx?DTC=8&DC=1130187
خادمیان، ط. و خانمحمدی، ا. (1393). بررسی تأثیر عدالت اجتماعی بر شادمانی اجتماعی جوانان شهر تهران. مطالعات جامعه‌شناسی، سال چهارم، شماره 14، 125-109.  https://www.sid.ir/paper/222458/fa
رالز، ج. (1400). نظریه­ای در باب عدالت، ترجمه: مرتضی نوری، تهران: نشر مرکز، چاپ پنجم.
عموقلی میرآخوری، ن. (1389). بررسی حقوق شهروندی در اسلام با رویکردی بر نظریات امام خمینی (ره)، نامه الهیات، شماره 13، 87-63.
فاینشتاین، س. (1400). عدالت شهری، ترجمه­ی: محمد حسین شریف­زادگان و راضیه موسوی خورشیدی، تهران، نشر آگاه.
فرجی، ر.، رنجبری، م.، مرادی، ا. و امیری، م. (1400). بررسی نقش احساس برخورداری از حقوق شهروندی و ابعاد سرمایه‌های اجتماعی بر جهت‌گیری جامعه­پسندانه دانش‌آموزان. پژوهش­های روانشناسی اجتماعی، 11(41)، 17-30. https://doi.org/10.22034/spr.2021.230213.1470
فرقانی، ب. (1400). عدالت اجتماعی از منظر لیبرالیسم، انتشارات دنیای اقتصاد، چاپ دوم.
قنبری، م.، حسینی، ه‍ . و قدرتی، ح. (1401). نقش متغیرهای فردی و اجتماعی در ایجاد نشاط اجتماعی در شهر بیرجند. تداوم و تغییر اجتماعی، 1(1)، 151-171. https://doi.org/10.22034/jscc.2022.18480.1027
کوهی، ک. (1402). امنیت اجتماعی و دانشگاه: مدلسازی احساس امنیت اجتماعی در دانشگاه تبریز، دوفصلنامه جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، دوره12، شماره1: 25-46. (DOI): 10.22034/jeds.2023.49056.1593
گروسی، س. و شمس‌الدینی مطلق، م. (1392). ادراک عدالت اجتماعی بر حسب میزان دسترسی شهروندان به خدمات شهری (مورد شناسی: شهر کرمان). مطالعات جامعه‌شناختی شهری، (9)3، 66-41. https://sid.ir/paper/210344/fa
لشکری، م. (1396). بررسی حقوق شهروندی و عدالت اجتماعی در فرآیند عدالت کیفری، کنگره بین‌المللی حقوق شهروندی، تهران، https://civilica.com/doc/806914
مشکینی، ا.، نصرتی­هشی، م. (1400). شناخت عامل‌های اثرگذار بر مسائل شهری ایران با رویکرد عدالت اجتماعی. جغرافیا و توسعه فضای شهری، 8(1)، 57-76.  https://doi.org/10.22067/jgusd.2021.48219.0
مصطفوی‌ثانی، ع.، سرآبادانی، ح. و خاندوزی، ا. (1400). اولویت‎بندی و وزن‎دهی ابعاد شاخص ترکیبی عدالت اجتماعی جهت سنجش آن در جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه اسلام و علوم اجتماعی، 13 (26)، 113-143. 10.30471/soci.2021.7146.1616
نوایی‌لواسانی، م. (1391). بررسی میزان احساس عدالت در بین شهروندان تهرانی و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی. دانشگاه پیام نور، تهران.
نوروزی، ف. و گل پرور، م. (1390). بررسی میزان احساس برخورداری زنان از حقوق شهروندی و عوامل موثر بر آن، نشریه راهبرد، 20 (59)، 167-190.  https://www.ensani.ir/file/download/article/20120504180431-9058-22.pdf
نیازی، م.، گنجی، م. و نامورمقدم، ف. (1396). عوامل اجتماعی مؤثر بر رضایت از زندگی مورد مطالعه: شهروندان شهر کاشان در سال 1394. برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 9(31)، 203-229.  https://doi.org/10.22054/qjsd.2017.8253
واقفی، ا. و حقیقتیان، م. (1393). بررسی تأثیر سرمایه فرهنگی (بعد نهادینه) بر رفتارهای اجتماعی زیست محیطی؛ با رویکرد توسعه پایدار شهری (مطالعه موردی: شهر شیراز)، فصلنامه اقتصاد و مدیریت شهری، 3(8)، 65-47.
هاشمی، ح.، پورامین‌زاد، س. و پیمان‌طلب مستقیم، ب. (1388). حقوق شهروندی و عدالت اجتماعی. فرایند مدیریت و توسعه. ۲۲ (۱ و ۲): ۵۹-۸۸. https://origin-ir.magiran.com/p1546121
هزار جریبی، ج. (1390). بررسی احساس عدالت اجتماعی و عوامل موثر بر آن (مطالعه موردی شهر تهران). جامعه‌شناسی کاربردی، 22(3)، 41-62.  https://jas.ui.ac.ir/article_18233.html
 
Basok, T, Ilcan, S, Noonan, J. (2006). Citizenship, Human Rights, and Social Justice, Citizenship Studies, Vol. 10, No. 3, 267–273.  https://doi.org/10.1080/13621020600772040
Doornenbal. P. (2015). Conceptualisation of citizenship for social justice With a particular interest on the 15M movement in Spain, YSS-82812 BSc Thesis Sociology of Development, WAGENINGENUR, https://edepot.wur.nl/367803.
Economic Cooperation and Development Organization. (2013). Life satisfaction. Economic Cooperation and Development Organization (OECD) Better Life Index. Retrieved 7 February 2013.
Greenberg .J. (2004). Stress Fairness to Fare No Stress: managing Work Place Stress by Promoting Organizational Justice, Organizational Dynamics, 33, 322-365. DOI:10.1016/j.orgdyn.2004.09.003
Hayek, F. A. (1976). Law, legislation and liberty: a new statement of the liberal principles of justice and political economy. Routledge & Kegan Paul. 78.
Hocking. C. (2017). Occupational justice as social justice: The moral claim for inclusion, Journal of Occupational Science, 24 (1), 29-42, Published online: 15 Mar 2017. https://doi.org/10.1080/14427591.2017.1294016
Homans, G. (1974). Social behavior; its elementary forms (Rev. ed.). New York: Harcourt, Brace, Jovanovich. 246-249.
Jia. Q., Jei. Z. and Huang. M. (2020). Life Satisfaction Predicts Perceived Social Justice: The Lower Your Life Satisfaction, the Less Just You Perceive Society to Be, Personality and Social Psychology, 11. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.540835.
Kleingeld, P., Brown, E. (2014). "Cosmopolitanism", in Zalta, Edward N. (ed.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2014 ed.), Metaphysics Research Lab, Stanford University, retrieved 14 December 2018.
Moore, M. (2021). "Justice Principles, Empirical Beliefs, and Cognitive Biases: Reply to Buchanan's 'When Knowing What Is Just and Being Committed to Achieving it Is Not Enough'. Journal of Applied Philosophy. 38 (5): 736-741. https://doi.org/10.1111/japp.12547
Nagel, Th. (2005). "The Problem of Global Justice". Philosophy & Public Affairs. 33 (2): 113-147. https://people.brandeis.edu/~teuber/Nagel-The-Problem-of-Global-Justice.pdf
Oxford  Dictionary (2023). Definition of social justice in English by Oxford, https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/social-justice.
Rawls, J. (1999). A Theory of Justice (revised edition, Oxford: Oxford University Press.
Reis, G., Bromage, B., Rowe, M., Restrepo-Toro, M.E., Bellamy, C., Costa, M., Davidson, L. (2022).  Citizenship, Social Justice and Collective Empowerment: Living Outside Mental Illness. Psychiatr Q. 93(2): 537-546. DOI: 10.1007/s11126-021-09968-x
Robbins, S. P. (2001). Organizational Behavior, New Dehli. Prentice Hall, Inc.
Sjoberg, G., Gill, E. A. & Williams, N. (2001). A sociology of human rights, Social Problems, 48(1), 11–47. https://doi.org/10.1525/sp.2001.48.1.11
The World Justice Project (2025). Global Insights on Access to Justice, https://worldjusticeproject.org/
United N. (2006). Social Justice in an Open World: The Role of the United Nation. New York, USA.
جامعه شناسی اقتصادی و توسعه
دوره 15، شماره 1
بهار و تابستان 1405
خرداد 1405
صفحه 227-246

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار