سنخ شناسی نحوه تعامل ‌سازمان‌‌های غیر‌‌دولتی ‌و ‌غیر‌‌بازاری با دولت و بازار در مواجهه ‌با ‌فقر در ایران (مورد مطالعه: استان آذربایجان شرقی)

نوع مقاله : مستخرج از پایاننامه

نویسندگان

1 گروه جامعه شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه جامعه شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 دانشیار گروه جامعه شناسی.دانشکده ادبیات و علوم انسانی.دانشگاه خوارزمی.تهران. ایران

4 استاد جامعه شناسی.گروه علوم اجتماعی.دانشکده علوم اجتماعی.دانشگاه پیام نور. تهران . ایران

10.22034/jeds.2026.71699.1932

چکیده

هدف پژوهش: این پژوهش بر پایه نظریۀ آرایش، در تقابل با رویکردهای قبلی(دولت‌گرایی و بازارگرایی) به بررسی نحوه مواجهه سازمان‌های غیر‌دولتی و غیر بازاری با فقر می پردازد. آرایش مناسب میان سه بخش دولتی، خصوصی و جامعۀ مدنی(سازمان‌های غیر بازاری غیر دولتی)، رویکردی جدید در مواجهه با مساله فقر، ارائه می‌دهد. در این تحقیق، خیریه‌ها و سمن‌ها ، سازمان‌های غیر دولتی و غیر بازاری هستند که با وجود استقلال نسبی در تعامل و ارتباط‌ با دو عرصۀ دیگر می باشند. تحقیق حاضر بدنبال بررسی چگونگی روابط و تعامل بین عرصه‌های سه گانه در مواجهه با فقر می باشد.
روش پژوهش: این مطالعه با روش کیفی و تکنیک تحلیل تماتیک در قالب مصاحبۀ نیمه ساختاریافته با 21 نفر از مدیران عامل و دست‌اندرکاران سازمان‌های خیریه و سمن‌ها در استان آذربایجان ‌شرقی انجام شده است.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد با توجه به سنخ‌شناسی بدست آمده الگوی تعامل و ارتباط بین خیریه ها و سمن ها با دولت و بازار شامل چهار سنخ(متمایل به بازار، متمایل به دولت، آرایش مناسب و نا کارآمد) می باشد، خیریه‌ها و سمن‌هایی که در تعامل با دولت و بازار( به صورت توامان) هستند و دارای آرایش مناسبی می باشند و نسبت به سایر سنخ‌ها به صورت کارآمدتری با فقر مواجه می‌شوند.
نتیجه‌گیری: این تحقیق نشان می‌دهد که چارچوب «آرایش» نه یک آرمان‌‌گرایی انتزاعی، بلکه الگویی تحلیلی-راهبردی است که در میدان عمل نیز مصادیق عینی دارد. سنخ سوم (در تعامل) مصداق تجربی «آرایش مناسب» در بستر ایران است و نشان می‌دهد که علی‌رغم موانع ساختاری، امکان تحقق چنین الگویی وجود دارد. با این وجود پژوهش حاضر نشان می‌دهد که در شرایط حاضر، موانع قانونی، عدم شفافیت، پایین بودن سواد مدیریتی و عدم شبکه سازی و... مانع تحقق کامل این الگو است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Typology of the way non-governmental and non-market organizations interact with the state and the market confront poverty in Iran (The study of : East Azerbaijan Province)

نویسندگان [English]

  • Davood Delbari 1
  • Hamze Nozari 2
  • Salahedin Ghaderi 3
  • Mohammad Javad Zahedi Mazandarani 4
1 Department of Sociology, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Sociology, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of Sociology, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran
4 Professor of Sociology, Department of Social Sciences, Faculty of Social Sciences, Payame Noor University.Tehran.Iran
چکیده [English]

Introduction: This research is based on Configuration theory, in contrast to previous approaches (statism and marketism), and study how non-governmental and non-market organizations confront poverty. An appropriate arrangement among the three sectors—state, market, and civil society (non-governmental and non-market organizations)—offers a new approach for confront poverty. In this study, charities and nogs are considered non-governmental and non-market organizations that, despite their relative autonomy, are understood through their interactions and relations with the other two arenas.
Methodology: This study was conducted using a qualitative method and thematic analysis technique through semi-structured interviews with 21 individuals involved in charitable and nog’s institutions in East Azerbaijan province.
Results: The findings revealed that, according to the derived typology, The pattern of interaction and relation between charities and nogs with state and market includes four types (willing to the market, willing to the state, appropriate and inefficient), charities and institutions that interact with the state and the market (simultaneously) have an appropriate configuration are more effective in dealing with poverty than other types.
Conclusions. This research shows that the framework of " Configuration " is not an abstract idealism but an analytical - strategic model that also has objective instances in the field. the third type (in interaction) is the experiential referent of " proper Configuration " in situations in Iran and shows that despite the structural barriers, it is possible to achieve such a model. however, the present study shows that in the present situation, legal barriers, lack of transparency, low management literacy and lack of networking and … prevent the full realization of this pattern.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Statism
  • Marketism
  • Configuratin
  • Empowerment
  • Confront poverty

مراجع

الوانی، سید مهدی. (1387)، نقش سازمان‌های غیردولتی در توسعه، تهران: مجله علوم مدیریت، سال اول شماره4، بهار.صص64-37.
بشیریه، حسین. (1377)، جامعه‌شناسی سیاسی، تهران: چاپ چهارم، نشر نی.
پیت، ریچارد. هارت ویک، الین. (1384)، نظریه‌های توسعه، ترجمه: مصطفی ازکیا، رضا صفری‌شالی، اسماعیل رحمانپور، تهران: نشر لویه.
راغفر، حسین. (1386)، فقر و ساختار قدرت در ایران. فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال چهارم، شماره 17، صص 44-1.
رمضانی، ابوالفضل. (1401)، ادغام اجتماعی از طریق کار در سازمان‌های مسئول کاهش فقر شهر مشهد، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، سال بیست پنجم، شماره 94، بهار. صص207-183.
زاهدی، محمدجواد. (1382)، توسعه و نابرابری، تهران: انتشارات مازیار.
زاهدی، محمدجواد. (1379)، ظهور و افول دولت رفاه، فصلنامه تامین اجتماعی، سال دوم، شماره سوم.
زاهدی‌اصل، محمد، بساطیان، سیدمحمد. (1390)، مسائل و مشکلات فقر در ایران. فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره 7. صص24-1.
زریباف، سیدمهدی. (1391)، بررسی و نقد نظریه‌های فقرزدایی، مجله اقتصادی - ماهنامه بررسی مسائل و سیاست‌های اقتصادی، خرداد، شماره3. صص96-65.
ساندل، مایکل. (1374)، لیبرالیسم و منتقدان آن، مترجم: ترجمه احمد تدین، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
شورچی، حافظ. (1395)، مقایسه رویکرد توسعه‌ای دولت‌ها در جمهوری اسلامی ایران. رساله دکتری. تهران: دانشگاه تهران. رشته علوم سیاسی.
چاندوک، نیرا. ( 1377)، جامعه مدنی و دولت: کاوش‌هایی در نظریه سیاسی، ترجمه فریدون فاطمی و وحید بزرگی، تهران: نشر مرکز.
حبیب‌پور‌گتابی، کرم. (1398)، الگوی رابطة بین دولت و سازمان‌های غیردولتی در سیاستگذاری اجتماعی ایران، جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، دوره ششم، شماره 13. صص255-231.
خداداد کاشی، فرهاد، شمسی، سوده. (1391)، بررسی اثرات سیاست‌های حمایتی بر کاهش فقر در ایران، فصلنامه اقتصاد مقداری (بررسی‌های اقتصادی سابق)، دوره 9، شماره 2، تابستان، صص171-153.
کاظمی، حجت. (1394)، از شکست بازار تا شکست دولت، مناقشه بازارگرایان و دولت‌گرایان در دوران مدرن، دوفصلنامه علمی-پژوهشی «پژوهش سیاست نظری»، شماره 18، صص168-127.
علی‌نژاد، منوچهر. نصرتی، روح‌اله. (1396)، حک شدگی‌کنش اقتصادی‌: مطالعه الگوی ‌کنش اقتصادی‌ دریانی‌‌های آذری‌زبان، مطالعات جامعه شناختی علمی ـ‌پژوهشی، دوره‌42، ‌شماره‌ یک، صص254-235.
عنبری، موسی. (1385)، دولت، مشارکت و سازمان‌های غیر‌دولتی: بررسی جایگاه و کارکردهای بخش سوم در توسعه، تهران: نامه صادق، شماره 3۰، پاییز و زمستان، صص212-179.
قاسمیان، سعید. (1384)، کاهش فقر در ایران: چالش‌ها و افق‌ها، تهران: فصلنامه رفاه اجتماعی، شماره 18، صص20-1.
مومنی، فرشاد. (1394)، اقتصاد سیاسی توسعه در ایران امروز، تهران؛ نقش و نگار، چاپ اول.
محمدپور، احمد. (1400)، ضد روش: زمین‌‏ های فلسفی و رویه‌های عملی در روش‌‌شناسی کیفی، تهران نشر لوگوس.
میشونیس، جان. (1395)، مسائل اجتماعی (جلد1)، ترجمه هوشنگ نایبی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر و ارتباطات.
میرجلالی، اکبر. (1385)، نقش نهادهای خیریه‌ای در فقرزدایی روستاهای ایران با تاکید بر نقش کمیته امداد امام خمینی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس: دانشکده علوم انسانی پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی.
نوذری، حمزه. (1398)، ضرورت بازنگری در گونه‌شناسی جامعه‌شناسی اقتصادی، مجلّة علوم اجتماعی دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، بهار و تابستان دوره16، شماره1، صص321-289.
نوذری، حمزه. (1400)، جامعه‌شناسی و فهم جامعه ایران (دیدگاه آرایش مناسب بین جامعه مدنی، دولت و جامعه و اقتصاد)، تهران، انتشارات مروارید.
نوذری، حمزه. (1401)، بررسی نقش و جایگاه سازمان‌های غیردولتی و غیربازاری در اشتغال جوانان (با رویکرد ارائه برنامه و فعالیت‌های پیشنهادی در سال‌های برنامه هفتم توسعه)، مرکز افکار سنجی دانشجویان ایران (ایسپا).
نوذری، حمزه. (1394)، گفتمانی دیگر از توسعه در ایران: بر اساس تجربه‌های توسعه پس از انقلاب اسلامی ایران، تهران: انتشارات دانشگاه خوارزمی.
هادی‌زنوز، بهروز. (1384)، فقر و نابرابری درآمد در ایران، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال چهارم، شماره 17، ص235-304.
 Al Jayousi, R., & Nishide, Y., (2023). Beyond the "NGOization" of Civil Society: A Framework for Sustainable Community Led Development in Conflict Settings. Volantes: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations.
An, I Younan, (2018). The roles of non-governmental organizations in promoting poverty, alleviation in Cambodia, Laos and Vietnam.
Anheier, H. K., (2014). Nonprofit Organizations: Theory, Management, Policy. Routledge.
Banks, Nicola., & Hulme, David., (2012). The role of NGOs and civil society in development and poverty reduction, Brooks World Poverty Institute, University of Manchester.
Banks, Nicola., Hulme, David., & Edwards, Micael., (2014). NGOs States, and Donors Revisited: Still Too Close for Comfort?, World Development Vol. 66, pp. 707–718, (http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/).
Block, Fred., & Evans, Peter., (2005). The Handbook of Economic Sociology, The State and The Economy(p505-526). Princeton university Press.
Block, Fred., (2007). Understanding the Diverging Trajectories of the United States and Western Europe: A Neo-Polanyian Analysis, POLITICS & SOCIETY, Vol. 35 No. 1, March 2007 3-33.
Brinkerhoff. Jennifer M, Smith. Stephen C., & Teegen. Hildy, (2007). Beyond the “Non”: The Strategic Space for NGOs in Development In: NGOs and the Millennium Development Goals Citizen Action to Reduce Poverty, PALGRAVE MACMILLAN.
Bunyan, Paul., (2016). The role of civil society in reducing poverty and inequality: A case study of the living wage campaign in the UK, Local Economy, 2016, Vol. 31(4) 489–501.
Bourdieu, P., (1984). Distinction: A Social Critique of the Judgement of Taste. Harvard University Press.
Butler, Cornelia Flora., (2015). "Democracy: Balancing Market, State And Civil Society" In Walking Towards Justice: Democratization in Rural Life. Published online: https://doi.org/10.1016/S1057-1922(03)09006-1.
Clark, Johan., (1995). The State, Popular Participation, and the Voluntary Sector, World Development, Vol. 23, No. 4, pp. 593-601.
Clarke, V., & Braun, V., (2013). Teaching thematic analysis: Overcoming challenges and developing strategies for effective learning. The Psychologist, 26(2), 120-123.
Connolly, Eileen., (2007). Civil society in poverty alleviation: perspectives from Tanzania, Ethiopia and Central America. Dublin City University, World Poverty Institute78-1-907247-70-5
Evans, Peter, (1995). Embedded Autonomy: State and Industrial Transformation. Princeton University Press.
Evans, Peter, (1996). Government Action, Social Capital and Development: Reviewing the Evidence on Synergy. University of California, Berkeley, U.S.A.
Evans, Peter, (1997). State-Society. Synergy: Government. Actioned. social capital in development. Berkeley and Los Angeles: University of California. Prees.
Eitzen D. Stanley, Zinn Maxine Baca, & Smith Kelly Eitzen, (2017). Social problems, Boston: Pearson.
Gronbjerg, K. A., & Smith, S. R., (2021). The changing dynamic of government-nonprofit relationships: advancing the field(s). Cambridge University Press.
Gijselinckx, Caroline, (2008). Co-operative Stakeholders. Who Counts in Co-operatives, and How? http://www.cooperatiefondernemen.be/wp/WP%20SCE%2009-05
Habermas, Y., (1999). The Structural Transformation of the Public Sphere: An Inquiry into a Category of Bourgeois Society. Translated by T. Burger with the assistance of F. Lawrence. Cambridge: Polity.
Hermes, Niels, Salverda, Wiemer, (1999). State, Society and Development: Lessons for Africa? https://www.researchgate.net/publication/4785851
Heyzer, N., Riker, James V., & Quizon, Antonio B., (1995). Government-NGO Relations in Asia Prospects and Challenges for People Centered Development. MACMILLAN PRESS LTD.
Jeesen, M.H., (2017). The Separation between State, Market and Civil Society in Capitalism. A Cultural Political Economy Approach to Civil Society in Neoliberal Capitalism. www.cistas.dk.
Jessop, B., (2008). State Power A Strategic-Relational Approach, Cambridge: Polity Press
Kaldor, M., (2003). The idea of global civil society. International Affairs, 79: 583–93.
Keane, John., (2020). Hopes for Civil Society, University of Sydney, Australia, and Wissenschaftszentrum Berlin, Germanytrom, https://doi.org/10.1525/gp.2020.14130
Kim, M., MacIndoe, H., & Faulk, L., (2025). How Revenue Sources Impact Nonprofit Advocacy: Complementary, Supplementary, and Adversarial Policy Engagement. Public Administration Review.
McKague, K., Wheeler, D. & Karnani, A., (2015). An Integrated Approach to Poverty Alleviation: Roles of the Private Sector, Government and Civil Society. The business of social and environmental innovation, springer, Chapter 7, p129-145.
O'Halloran, K. (2012). The profits of charity: international perspectives on the law governing the involvement of charities in commerce, New York: Oxford University Press
Ostrom, E. (1990). Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Collective Action. New York: Cambridge University Press.
Martinussen, J. (1997). Society, State and Market: A Guide to Competing Theories of Development. Zed Books.
North, D. C. (1990). Institutions, Institutional Change and Economic Performance. Cambridge University Press.
Pornpen, Vora-Sittha., (2012). Governance and Poverty Reduction in Thailand, Modern Economy, http://dx.doi.org/10.4236/me.2012.35064 Published Online September 2012
Portes, A. (2010). Economic Sociology a systematic inquiry. Published by Princeton University Press
Qamar, M., Muntaner, C. (2020). State-society nexus in Brazil and Venezuela and its effect on participatory governance efforts in health and other sectors, International Journal for Equity in Health.
Salamon, L. M. (1987). Theory Of Market Failure, Voluntary Failure, and Third-Party Government: Toward a Theory of Government-Nonprofit Relations in the Modern Welfare State. Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly, 16(1-2).
Shigetomi, S. (2002). The state and NGOs: Perspective from Asia, Singapore: Institute of Southeast Asian Studies.
Solava I., Hulme, D. (2011). ‘Civil society and poverty’. in, M. Edwards (ed.), The Oxford Handbook of Civil Society, Oxford and New York: Oxford University Press, pp.391-403.
Solava I., Hulme, D. (2010). Has civil society helped the poor? A review of the roles and contributions of civil society to poverty reduction, University of Manchester, Brooks World Poverty Institute
Smelser, N., Swedberg, R. (2005). The Handbook of Economic Sociology, Oxford and New York: Oxford University.
Stiglitz, Joseph E. (2002). Globalization and Its Discontents, W.W. Norton & Co., New York– London
Steurer, R. (2013): Disentangling governance: A synoptic view of regulation by government, business and civil society, in: Policy Sciences, 46/4, 387-410. available at Springer via http://link.springer.com/article/10.1007%2Fs11077-013-9177-y#page-2
Swedberg, R. (2007). Principles of economic sociology, Princeton: Princeton University press.
Suharko (2007). The Roles of NGOs in Rural Poverty Reduction: The Case of Indonesia and India, Nagoya University.
Sachs, Jeffrey D. (2005). The End of Poverty, How We Can Make It Happen in Our Lifetime. London: Penguin books.
Trevinño, A. Javier. (2019). Investigating social problems, Los Angeles: SAGE.
Triglia, Carlo (2002). Economic sociology: state, market, society in modern capitalism. Blackwell publishers.
Young, D. R. (2000). Alternative Models of Government-Nonprofit Sector Relations: Theoretical and International Perspectives. Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly, 29(1).
Yngve, Louise & Kassman, Anders (2024) Civil society and governance. A survey of local authority and NPO collaboration from an institutional perspective, Journal of Civil Society, 20:4, 404-425, https://doi.org/10.1080/17448689.2024.2389062
World Bank (2002). “World Development Report on Poverty (2001-2000)”, Management and Planning Organization of Iran. Discussion Paper No.160
جامعه شناسی اقتصادی و توسعه
دوره 15، شماره 1
بهار و تابستان 1402
خرداد 1405
صفحه 135-154

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار