مطالعه کیفی پیامدهای رویکرد نوسازی توسعه در نهاد خانواده: بیم‌ها و امیدها

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

‌دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

10.22034/jeds.2022.37641.1345

چکیده

هدف پژوهش: ورود و شروع برنامه‌های نوسازی توسعه در ایران زمینه مطلوبی برای بروز تغییر و تحولات‌ در نهاد خانواده پدید آورده است. دگرگونی‌های به‌وجود آمده نیز پیامدهایی در خانواده‌ ایرانی داشته‌اند. هدف پژوهش حاضر مطالعه پیامدهای رویکرد نوسازی توسعه در نهاد خانواده است.
روش پژوهش: روش تحقیق به کار رفته در این پژوهش، کیفی است و از رهیافت نظریه داده بنیاد به عنوان روش عملیاتی پژوهش استفاده شده است. نمونه آماری پژوهش شهروندان شهر تبریز و انجمن خبرگان در این شهر هستند. راهبرد نمونه‌گیری، نظری و شیوه نمونه‌گیری، هدف‌مند است. حجم نمونه پس از اشباع داده‌ها، 34 نفر به‌دست آمد.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که پارادایم یا رویکرد نوسازی توسعه منجر به پیشروی به سمت خانواده‌گریزی، ظهور رابطه ناب، شکل‌گیری عشق سیّال، شکل‌گیری روابط فرامجردی، فرسایش سرمایه اجتماعی خانوادگی، مک‌دونالیزه‌شدن خانواده، افزایش تفاوت‌های بین‌نسلی بین والدین و فرزندان، شکل‌گیری دموکراسی عاطفی در خانواده، و دگردیسی صمیمیت و روابط شخصی در خانواده شده است.
نتیجه‌گیری: در سیاست‌ها گذاری برای خانواده باید به مسائل نوظهور همچون رابطه ناب، عشق سیّال، روابط فرامجردی، سرمایه اجتماعی خانوادگی، مک‌دونالیزه‌شدن خانواده، خانواده‌گریزی، تفاوت‌های بین‌نسلی بین والدین و فرزندان و غیره توجه شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Qualitative Study of the Consequences of the development Modernization Approach in the Family Institution: Fears and Hopes

نویسنده [English]

  • Samad Adlipour
PhD student of Sociology, Tabriz University, Tabriz, Iran
چکیده [English]

Introduction: The emergence of development modernization programs in Iran has provided a favorable context for some changes in the family institution. These changes have had implications for the Iranian family. The target of the present study is to study the implications of the development modernization approach in the family institution.
Methodology: The research method used in this study is qualitative and the grounded theory is used as the operational method of research.The statistical sample of the study includes the citizens and experts in Tabriz. The sampling strategy is theoretical and the sampling method is purposeful. After the data saturation, sample size included 34 persons.
Results: Research findings indicate that developmental paradigm or approach has causedthe family breakdown, emergence of pure relationship, formation of fluid love, extramarital relationship, erosion of social capital in the family, family McDonaldization, increased intergenerational differences between parents and offspring, the formation of emotional democracy and finally transformation of intimacy and personal relationships in the family.
Conclusions: In family policy-making, attention should be paid to emerging issues such as pure relationships, fluid love, extramarital relationships, family social capital, McDonaldization of the family, family alienation, intergenerational differences between parents and children, etc.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Modernization
  • Development
  • Family
  • Tabriz city
احمدی، وکیل؛ قاسمی، وحید و کاظمی‌پور، شهلا (1391) بررسی نقش گذار جمعیتی در تغییرات جامعه‌شناختی خانواده، مطالعات اجتماعی روانشناختی زنان، 10 (1): 102-81.

اعتمادی‌فرد، سیدمهدی (1394) تحولات خانواده، طلاق و ازدواج، مجموعه مقالات گزارش وضعیت اجتماعی کشور، جلد دوم، تهران: وزارت کشور، مرکز امور اجتماعی و فرهنگی.

آزاد ارمکی، تقی و ظهیری‌نیا، مصطفی (1389) بررسی سنخ‌های ارزشی و تغییرات فرهنگی در خانواده، خانواده‌پژوهی، 6 (23): 297-279.
آزاد ارمکی، تقی و ملکی، امیر (1386). تحلیل ارزش‌های سنتی و مدرن در سطوح خرد و کلان، نامه علوم اجتماعی، 19 (30): 121-97.
آزاد ارمکی، تقی؛ شریفی ساعی، محمدحسن؛ ایثاری، مریم و طالبی، سحر (1390) سنخ‌شناسی الگوهای روابط جنسی پیش از ازدواج در ایران، جامعه‌پژوهی فرهنگی، 2 (2): 34-1.
آزاد ارمکی، تقی؛ شریفی‌ساعی، محمدحسین؛ ایثاری، مریم و طالبی، سحر (1391) همخانگی؛ پیدایش شکل‌های جدید خانواده در تهران، جامعه‌پژوهی فرهنگی، 3 (1): 77-43.
رحیمی، ماریا و رضایی، محمد (1396) مطالعه سیر تحول صمیمیت و روابط شخصی در خانواده ایرانی، مطالعات زنان و خانواده، 5 (1): صص 77-53.
رزاقی نصرآباد، حجیه‌بی‌بی و فلاح‌نژاد، لیلا (1396) تفاوت‌های نسلی ارزش ازدواج (مورد مطالعه شهر هشتگرد)، مطالعات راهبردی زنان، 19(65): 84-63.
رستگارخالد، امیر و محمدی، میثم (1394) تغییرات فرهنگی و افت باوری در ایران (بر پایه تحلیل ثانوی داده‌های پیمایش ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان)، جامعه‌شناسی کاربردی، 26 (85): 180-159.
زاهدی، محمدجواد و نازک‌تبار، حسین (1393) نوسازی و دگرگونی‌های بحران‌ساز در خانواده (بررسی مسائل نوین خانواده در نقاط شهری استان مازندران)، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 3 (3): 382-357.
صادقی‌فسایی، سهیلا و عرفان‌منش، ایمان (1392) تحلیل جامعه‌شناختی تأثیرات مدرن‌شدن بر خانواده ایرانی و ضرورت تدوین الگوی ایرانی اسلامی، زن در فرهنگ و هنر، 5 (1): 84-63.
صبوری خسروشاهی، حبیب (1393) تفاوت بین‌نسلی در خانواده، مطالعات علوم اجتماعی ایران، 11 (42):90-78.
عباسی‌شوازی، محمدجلال و صادقی، رسول (1384) قومیت و الگوهای ازدواج در ایران، پژوهش زنان، 3 (1): 47-25.
عبدی، عباس (1396) مقدمه‌ای بر پژوهش در جامعه‌شناسی خانواده در ایران، تهران: نی.
عسکری ندوشن، عباس؛ عباسی شوازی، محمدجلال و صادقی، رسول (1388) مادران، دختران و ازدواج:‌ (تفاوت‌های نسلی در ایده‌ها و نگرش‌های ازدواج در شهر یزد)، مطالعات راهبردی زنان، 12 (44): 36-7.
فاضلی، نعمت‌الله (1391) خانواده و زندگی شهری: تحول خانواده‌ها در بستر تجدد، شهرنشینی و رسانه‌ای شدن، تهران: تیسا.
فاضلی، نعمت‌الله (1393) تاریخ فرهنگی ایران مدرن، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
قانعی‌راد، سیدمحمدامین و عزلتی‌مقدم، فاطمه (1389) بررسی انتقادی تشخیص‌ها و سیاست‌گذاری‌ها در مسائل خانواده و ازدواج، مسائل اجتماعی ایران، 1 (1): 193-161.
کهنه‌پوشی، آکو؛ کلدی، علیرضا و سیدمیرزایی، سیدمحمد (1396) بررسی درک معنایی تداوم و تغییر خانواده (مطالعه موردی: شهر مریوان)، مجله مطالعات اجتماعی ایران، 11 (1): 169-145.
گیدنز، آنتونی (1388) چشم‌اندازهای جهانی، ترجمه محمدرضا جلائی‌پور، تهران: طرح نو.
گیدنز، آنتونی (1393) تجدد و تشخص: جامعه و هویت شخصی در عصر جدید، ترجمه ناصر موفقیان، تهران: نی.
محمدپور، احمد (1392) از سنت به نوسازی: مطالعه تغییرات اجتماعی به روش اتنوگرافی، تهران: جامعه‌شناسان.
معیدفر، سعید (1387) مشکل استقلال جوانان و تأثیر آن در نگرش‌های سیاسی آنان، مجموعه مقالات و گفتگوهای امروز و فردای جوان ایرانی، تهران: موسسه تحقیقات و توسعه انسانی.
ملکی، امیر؛ ربیعی، علی؛ شکربیگی، عالیه و بالاخانی، قادر (1394) بررسی فردی‌شدن خانواده در ایران با تاکید بر روند تغییرات ساختاری و کارکردی خانواده ایرانی از سال 1335 تا سال 1393، مطالعات راهبردی زنان، 18 (69): 96-41.
میرزایی، حسین؛ شریعتی، سارا و باباصفری، نافع (1393) بررسی رابطه نوسازی و تغییر نگرش‌ها و رفتارهای دینی جوانان شهر و روستاهای سنندج، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 3 (4): 637-603.
میرمحدرضایی، سیده زهرا؛ ساروخانی، باقر، و سرایی، حسن (1395) مطالعه کیفی جهانی‌شدن و تغییرات خانواده در شهر زنجان، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 12 (45): 44-13.
میرمحمدرضائی، سیده زهرا و ساروخانی، باقر (1397) نقش جهانی‌شدن در تغییرات دو دهه خانواده ایرانی، فصلنامه فرهنگی- تربیتی زنان و خانواده، 13 (44): 164-131.
نازک‌تبار، حسین؛ ملانیا جلودار، شهرام و حسینی درونکلائی، سیده زهرا (1394) تحلیلی بر نوسازی و کارکرد خانواده در استان مازندران، مطالعات زن و خانواده، 3 (2): 149-121.
ندروین پیترز، جان (1394) نظریه توسعه، ترجمه انور محمدی، تهران: گل‌آذین.
نیازی، محسن و پرنیان، لیلا (1393) سنخ‌بندی دوستی‌های بین دو جنسی (مورد مطالعه: دختران جوان شهر کرمانشاه)، زن در توسعه و سیاست، 12 (4): 576-559.
واترز، مالکوم (1381) جامعه سنتی و جامعه مدرن، ترجمه منصور انصاری، تهران: نقش جهان.

Barlow, A, Burgoyne, C, Clery, E, Smithson, J. (2008) Cohabitation and the law: myths, money and the media, Journal British Social Attitudes, 24 (2): 29-52.

Bright, W. (2000) Cultural anthropology today, California: CRM Books, Dehmar.

Denzin, K. N., & Lincoln, S. Y. (2018) Handbook of Qualitative Research, LosAngeles: Sage.
Doddamani, K. N. (2014) A sociological study on changing family structure in Karnataka, IOSR Journal Of Humanities And Social Science, 19 (6): 63-59.
Flick, U. (2018) Doing Grounded Theory, LosAngeles: Sage.
Gavrov, S. & ‌Klyukanov, I. (2015) Modernization, sociological theories of, International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, 2nd edition.

Huang, M. P,‌ Smock, J. P‌ Manning, D. W, Bergstrom-Lynch, C, A. (2011) He says, she says: Gender and cohabitation. Journal of family issues. 32 (7): 876-905.

Ibrahim, S., Hussain Abbasi, M., Adnan, A. & Bhatti, W. (2011) Cognition and impact of modernization in changing normative structure of family system. International Journal of Business and Social Science, 2 (14): 271-277.

Inkeles, A., & Smith, D. H. (2014) Becoming Modern, Harvard University Press.

Jayakody, R., Thornton, A., & Axinn, W. (2008) International family change: Ideational perspectives. New York‌: Taylor & Francis Group/Lawrence Erlbaum Associates.
Kumar, A. (2012) The impact of globalization on family–structure: a sociological study.‌ Journal of Experimental Sciences, 3 (1): 10-13.
Mishra, R., Ansari, S., & Mishra, S. (2012) A comparative study of changing Family Composition, Structure and Practices in urban area of Kanpur City (UP). International Journal of Scientific and Research Publications, 2 (10): 1-5.

Neels, K. (2006) Fertility postponement: cultural dynamics or structural change?. European Population Conference, Liverpool.

Pontalti, K. (2018) Kinship ‘matters’: continuity and change in children’s family relations across three generations in Rwanda. Childhood Journal, 25 (2):1-16.
Quismbing, A. R. & Hallman, K. (2003) Marriage in transition: Evidence on age, education and assets from six developing countries. New York: Population Council.
Rahman, S. A., & Uddin, Md. S. (2017) The impact of globalization on family values, International Journal of Advanced Research, 5 (8): 968-977.
Ritzer, G. (1992) The McDonaldization of society. Pine Forge Press.
Sadeghi, R., & Agadjanian, V. (2019) Attitude and propensity to divorce in Iran: Structural and ideational determinants. Journal of Divorce & Remarriage, 60 (6): 1-22.

Ting, C. (2012). The impacts of modernity on family structure and function‌: a study among Beijing, Hong Kong and Yunnan families, Doctoral dissertation, Lingnan University, Hong Kong.

Victor Mensah, J. (2016) Effects of modernisation on the socio-cultural aspects of familes in Ajumako-Enyan-Essiam district in Ghana, International Journal of Economics, Commerce and Management, 5 (4): 820-841.

Wang, Y. T., & Yang, W. S. (2019) Changes and Trends in Family Structure in Taiwan, 1990 to 2010. Journal of Family Issues, 40 (14), 1896-1911.