تحلیل روایی نخبگان علمی و سیاسی از بحران دریاچه ارومیه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری جامعه شناسی اقتصادی و توسعه دانشگاه تبریز

2 استاد، گروه علوم اجتماعی دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز

3 استاد گروه علوم اجتماعی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز

10.22034/jeds.2022.34723.1268

چکیده

حفاظت از منابع آب، به دلیل اینکه از جنس کنترل و اصلاح فرایندها در چرخه هیدرولوژیکی است، ذاتاً فرایندی اجتماعی و سیاسی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی روایت نخبگان علمی و سیاسی درگیر در مسئله بحران دریاچه ارومیه در تلاش است، با عبور از زوایای آشکار مسئله، به ابعاد کلانی که به حکمرانی و اقتصاد سیاسی آب پیوند خورده، بپردازد. بدین منظور با تعداد 23 نفر از نخبگان علمی و سیاسی مطلع از حوضه دریاچه ارومیه مصاحبه عمیق صورت گرفته سپس با استفاده از تحلیل تماتیک، به استخراج، طبقه‌بندی و مقوله‌سازی داده‌ها پرداختیم. از مجموع 26 کد اولیه استخراج شده، 7 مقوله "مهندسی‌سازی امر اجتماعی"، "رویکرد سیاستگذاری جزیره‌ای"، "کوچک‌سازی دایره مسئولیتها"، "قوانین ناقص و ناقض"، "آب، ابزار مشروعیت"، "راندمان‌طلبی تخریبی" و "اقتصاد رانتی و توسعه‌نمایی" به عنوان عوامل ایجاد و تداوم بحران آب در حوضه دریاچه ارومیه شناسایی شدند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد سه عامل "فروکاست‌گرایی نظری-عملی"، "لابیرنت بوروکراتیک" و "توسعه سرطانی" را می‌توان به عنوان ویژگی‌های اصلی نظام تصمیم‌سازی-عملیاتی که بحران دریاچه ارومیه را ایجاد، تداوم و تشدید ساخته شناسایی کرد. برآیند پژوهش حاضر نشان می‌دهد احیاء دریاچه ارومیه نیازمند بازنگری اساسی در نظام‌ حقوقی- مدیریتیِ آب می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Narrative analysis of the Iranian scientific and political elites on the water crisis of Urmia Lake

نویسنده [English]

  • Mohammad Abbaszadeh 3
3 Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Law and Social Sciences, University of Tabriz
چکیده [English]

Protecting water resources is inherently a social and political process because it is part of the control and modification processes in the hydrological cycle. This paper aims to study the narrative of Iranian scientific and political elites involved in the Urmia Lake crisis to go beyond the obvious aspects of this crisis and seek for bigger issues linked to the water governance and its political economy. For this purpose, 23 available persons were selected for deep interview. Then, by using thematic analysis, we extracted, classified and categorized the data. Out of 26 primary categories we have found 7 categories which is creating and Continues water crisis in Urmia Lake basin including: " Engineering the social matter", "Island Policy-making Approach", "Minimizing the Scope of Responsibilities", "Incomplete and contradictory Laws", "Water as a Tool of Legitimacy", "Destructive Efficiency" and "Renti economy". The results show that three factors of "theoric-practical reductionism", "bureaucratic labyrinth" and "cancerous development" can be identified as the main features of the decision-making system that created, continued and intensified the Urmia Lake crisis. The present study indicates that the revival of Urmia Lake requires a major overhaul in the management and legal system of water resources.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urmia Lake
  • Water crisis
  • thematic analysis
  • Water governance
  • Water political economy
_افسری، عبدالحمید؛ ناصری، سعید، فاضلی، محمد؛ فیرحی، داوود(1396). مدل داده‌بنیاد بررسی جامعه‌شناختی حکمرانی آب در بحران آب دریاچه ارومیه، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، دوره 7، شماره 25، صفحه 72-53.
_جعفری ندوشن، علی‌اکبر(1395). تعادل‌بخشی منابع آب در پرتو تعدیل مالکیت خصوصی حق بهره‌برداری، فصلنامه مطالعات حقوق انرژی، دوره 2، شماره 1، صفحه 50-31.
_جلالی، رضا و غلامی، مهدی(1389). انسجام فکری نخبگان سیاسی درون حاکمیت و شکل‌گیری ثبات در نظام سیاسی، فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، دوره 7، شماره 12، صفحه 228-199.
_خرمی،محمد(1387). فروکاست‌گرایی چیست، فصلنامه گاما، شماره 18، صفحه 52-33.
_غلامپور، علی(1386). تأثیرات جهانی شدن اقتصاد بر نقش دولت در اقتصاد سیاسی محیط زیست در کشورهای درحال توسعه: مورد ایران. فصلنامه سیاست، دوره 37، شماره 4، صفحه 152-125.
_کریمی، خدیجه؛ ریاحی، وحید؛عزیزپور، فرهاد؛ تقی لو، علی اکبر(1396) .تحلیلی بر ناکارامدی نظام مدیریت بحران در دگرگونی فضایی مناسب نواحی روستایی مورد مطالعه: شهرستان ارومیه. تحلیل فضایی مخاطرات محیطی. سال چهارم، دوره دوم، صفحه 106-87.
_مشهدی، علی(1395). دولت و محیط‌زیست: از رویکردهای بدون دولت تا رویکردهای مشارکتی، فصلنامه دولت‌پژوهشی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، سال دوم، شماره هشت، صفحه 80-59.
_میره‌بیگی، وحید(1389). اقتصاد رانتی د رایران و راه‌های برون‌رفت از آن، مجله اقتصادی-ماهنامه بررسی مسایل و سیاستهای اقتصادی، شماره‌های 11 و 12، صفحه 158-129.
_یوسفی، علی؛ خلیلیان، صادق؛ بلالی، حمید(1390). بررسی اهمیت راهبردی منابع آب در اقتصاد ایران با استفاده از الگوی تعادل عمومی، نشریه اقتصاد و توسعه کشاورزی،جلد 25، شماره 1، 130-109
-Bakker, K.; Simms, R.; Joe, N.; Harris, L.(2018). Indigenous Peoples and Water Governance in Canada: Regulatory Injustice and Prospects for Reform. In Water Justice; Boelens, R., Perreault, T., Vos, J., Zwarteveen, M., Eds.; Cambridge University Press: Cambridge, UK; ISBN 1-107-17908-4.Cash, David & Clark, William & Alcock, Frank & Dickson, Nancy & Selin, Noelle & H Guston, David & Jäger, Jill & B
_DFID (2009). Political Economy Analysis How to Not, A Practice Paper. London: Department for International Development.
_Duncan, A. & Williams, G. (2010). Making Development Assistance More Effective by Using Political Economy Analysis: What Has Been Done and What Have We Learned?’. Brighton: The Policy Practice. Available online at: http://www.thepolicypractice.com/papers/16.pdf
_ECD DAC (2008). Survey of Donor Approaches to Governance Assessment. Paris: OECD DAC
GWP (2000). Towards water security: a framework for action, Stockholm, Sweden: Global Water Partnership. Available at: www.gwpforum.org.
_Hall, T. E. & White, D. (2008). Representing recovery: science and local control in the framing of US Pacific Northwest salmon policy. Human Ecology Review, 15(1), 32–45.
- Harris, L.M., Shah, S.H., Wilson, N.J. and J. Nelson (Eds). (2019). Special Issue "Water Governance: Retheorizing Politics." Water 11: 1-13.
_Harris, D. & Kooy, M. & Jones, L. (2011). Analysing the governance and political economy of water and sanitation service delivery, ODI Working, Overseas Development Institute, London, UK, ISBN 978-1-907288-45-6.
_Jasanoff, S. (1990). The Fifth Branch: Science Advisers as Policymakers. Cambridge, MA: Harvard University Press.
_Jones, S. A, Fischhoff, B. & Lach, D. (1999). Evaluating the science policy interface for climate change research. Climatic Change, 43(3), 581–599.
_Koundouri, P. & Pashardes,، P. & Swanson, T. & Xepapadeas, A. (2003). The economics  of water management in developing countries problems, principles and policies, Edward Elgar publication, ISBN: 184376122X، 9781843761228.
_Masauod, J. (2000). International Political Economy and Globalization, New Jersey, London. Hong kong: World Scientific Publishing.
_Mollinga.P(2008).Water, politics and development: Framing a political sociology of water resources management.Water Alternatives 1(1):7-23
_Peritore, N. & Patrick. (1999). Iran: From Revolution to Ecological Collapse, Case Studies from the Global South, Florida :University of Florida .
Plummer, J. & Slaymaker, T. (2007) Rethinking governance in water services: a think piece for DFID Policy Division.
-Ranganathan, M (2016). "Thinking with Flint: Racial liberalism and the roots of an American water tragedy". Capital. Nat. Social. 27, 1–17.
_Rogers, P. and A. Hall (2003.) Effective Water Governance. Technical Committee Background, Paper No. 7. Global Water Partnership (GWP), Stockholm.
_Seyer, A. (2003). Reductionism in Social Science, Lancastar University, Department of Sociology, Online Publication, http://www.comp.lancs.ac.uk/sociology/papers/***.pdf.
_Swatuk, L. (2008). A political economy of water in southern Africa. Water Alternatives, 1(1), pp.24-47.
_Ting, M. (2018). The Political Economy of Governance Quality, APSA conference, https://apw.polisci.wisc.edu/APW_Papers/pegovqual.pdf.
Tropp, H. (2005). Developing Water Governance Capacities. Feature Article. UNDP Water Governance Facility/SIWI, Stockholm. pages 10-11.
_UNDP)  2010). Water and Sanitation Governance, United National Development Programme.
_USAID (2009). MENA Regional Water Governance