معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز جامعه شناسی اقتصادی و توسعه 2322-4371 14 1 2025 08 30 Sociological Analysis of the Zeribar Lake Crisis in Kurdistan Province تحلیل جامعه‌شناختی بحران دریاچه زریبار دراستان کردستان زمینه‌، پیامد، راهکار 1 15 20289 10.22034/jeds.2025.66405.1859 FA رشید احمدی فر دانشیارجامعه شناسی و هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فرهنگیان کردستان، تهران، ایران. Journal Article 2025 03 14 Introduction:Throughout human history, secure access to water has been a primary and fundamental condition for social and economic development and the sustainability of culture and civilization. According to hydrologists, water is no longer an abundant commodity with no monetary value, but rather an irreplaceable commodity with high monetary value. Methodology: This article uses mixed research methods, including an archival study and the Delphi technique, to analyze the sociological dimensions of the Zeribar Lake water crisis and its effects on the lives of residents. Results: It formulates the consequences of the Zeribar Lake crisis under six main categories. It proposes scientific and operational solutions, emphasizing field studies and interviews with local elites and development agents. The results of this study emphasize the need to adopt a reasonable water policy instead of politicizing water, and the need to shift from a purely hydrological to a sociological approach in studying and dealing with the water issue in general and the issue of the Zeribar Lake crisis in Marivan in particular. Conclusion: The Zeribar Lake water crisis is an example of the challenges in water resource management that require all stakeholders' cooperation and participation. By implementing appropriate solutions and paying attention to both hydrological and sociological dimensions, we can help improve the water situation of the lake and build sustainable development in the region هدف پژوهش: در سراسر تاریخ بشر، دسترسی مطمئن به آب، یک شرط اولیه و اساسی برای توسعه اجتماعی، اقتصادی و پایداری فرهنگ و تمدن بوده است. به گفته آب‌شناسان، آب دیگر یک کالای فراوان و فاقد ارزش اقتصادی نیست، بلکه یک کالای بدون جایگزین و با ارزش اقتصادی زیاد می‌باشد. براین اساس مقاله حاضر به تحلیل ابعاد جامعه‌شناختی بحران آب دریاچه زریبار و تأثیرات آن بر زندگی ساکنان محلی پرداخته است. روش پژوهش: پژوهش با استفاده از روش‌های تحقیق ترکیبی شامل مطالعه آرشیوی و بکارگیری تکنیک دلفی انجام یافته است یافته‌ها: پیامدهای مترتب بر بحران دریاچه زریبار ذیل شش مقوله اصلی فرموله شده و با تاکید بر مطالعات میدانی و مصاحبه با نخبگان محلی و کارگزاران توسعه راهکارهای علمی و عملیاتی را پیشنهاد می‌کند. نتایج این پژوهش بر لزوم اتخاذ سیاست معقول آب به جای سیاسی‌کردن آب و ضرورت گذار از نگرش صرفا هیدرولوژیک به نگرش سوسیولوژیک در مطالعه و مواجه با مساله آب به طورکلی و مساله بحران دریاچه زریبار مریوان به طور خاص تاکید دارد. نتیجه‌گیری: بحران آب دریاچه زریبار نمونه‌ای از چالش‌های موجود در مدیریت منابع آبی است که نیاز به همکاری و مشارکت همه ذینفعان دارد. با اجرای راهکارهای مناسب و توجه به هر دو بعد هیدرولوژیک و سوسیولوژیک، می‌توان به بهبود وضعیت آب این دریاچه و برساخت توسعه پایدار در منطقه کمک کرد.

https://sociology.tabrizu.ac.ir/article_20289_c3e6dfbb7d43a2fbc98596a50c805498.pdf

معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز جامعه شناسی اقتصادی و توسعه 2322-4371 14 1 2025 08 30 Investigating the relationship between social tolerance and religiosity among students at the University of Tabriz. بررسی ارتباط مدارای اجتماعی و دینداری در میان دانشجویان دانشگاه تبریز 16 31 20291 10.22034/jeds.2025.65865.1852 FA سعید سلطانی بهرام استادیار گروه جامعه شناسی ، دانشگاه ارومیه، ارومیه ایران زهرا همتی دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه جامعه‌شناسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. 0009-0001-8787-9358 مهدی شفیعی زازلی کارشناسی ارشد گروه جامعه‌شناسی دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز، تبریز Journal Article 2025 02 13 Introduction: One of the prerequisites for the formation of civil society is the existence of social tolerance in that society. Institutionalizing social tolerance in a society can have a very positive effect on resolving various conflicts. This research aims to investigate the status of social tolerance among students at the University of Tabriz and its relationship with religiosity. Methodology: The present research was conducted using a survey method and its statistical population is students at the University of Tabriz in 1403, of whom 172 were selected using the Cochran formula and stratified sampling. To measure social tolerance, the standard questionnaire of social tolerance used in the study by Zalizadeh et al. (2018) was used, and to measure religiosity, the standard questionnaire of Glock and Stark was used. Results: The research findings show that the average social tolerance among students is 59.79 percent, which indicates that social tolerance has a medium to high status among students. Among the dimensions of social tolerance, the gender tolerance dimension had the highest average percentage and the religious tolerance dimension had the lowest average percentage among the dimensions of the social tolerance variable. In addition, the average religiosity for the respondents was 75.54 percent, which shows that the level of religiosity of Tabriz University students is high. Conclousion: The results of the research hypothesis test show that social tolerance has a positive and significant relationship with religiosity. Also, the belief, religious, nationality, and behavioral dimensions of social tolerance had a significant relationship with religiosity, while the ethnic, gender, and moral dimensions of social tolerance did not have a significant relationship with students' religiosity. The results of the regression analysis show that the four dimensions of religiosity explain about 18 percent of the variance of the social tolerance variable. هدف پژوهش: یکی از پیش نیازهای شکل‌گیری جامعه مدنی، وجود مدارای اجتماعی در آن جامعه است. نهادینه شدن مدارای اجتماعی در یک جامعه می‌تواند در برطرف کردن تعارضات مختلف تاثیر بسیار مثبتی داشته باشد. این پژوهش با هدف بررسی وضعیت مدارای اجتماعی در بین دانشجویان دانشگاه تبریز و ارتباط آن با دینداری انجام گرفت. روش پژوهش: روش استفاده شده در این پژوهش پیمایشی بوده و دانشجویان دانشگاه تبریز جامعه آماری این تحقیق در سال 1403 می‌باشند. با استفاده از فرمول کوکران 172 نفر از این دانشجویان به شیوه نمونه‌گیری طبقه‌ای مورد بررسی قرار گرفتند. برای سنجش مدارای اجتماعی از پرسشنامه استاندارد مدارای اجتماعی به کار رفته در پژوهش زالی‌زاده و همکاران (1397) و برای سنجش دینداری از پرسشنامه استاندارد گلاک و استارک استفاده شده است. یافته‌ها: حسب یافتههای پژوهش، میانگین مدارای اجتماعی در بین افراد مورد بررسی برابر با 79/59 درصد است بدین معنی که دانشجویان مورد نظر دارای مدارای اجتماعی متوسط به بالایی می‌باشند. در میان ابعاد مدارای اجتماعی، بعد مدارای جنسیتی حائز بیشترین میانگین درصدی و بعد مدارای مذهبی دارای پایین‌ترین میانگین درصدی در میان ابعاد متغیر مدارای اجتماعی بوده است. همچنین، میانگین دینداری برای پاسخگویان 54/75 درصد به دست آمده که نشان می‌دهد میزان دینداری دانشجویان دانشگاه تبریز در حد بالا می‌باشد. نتیجه‌گیری: نتایج آزمون فرضیههای تحقیق نشان میدهد که، مدارای اجتماعی با دینداری رابطه مثبت و معنی‌داری دارد. همچنین، ابعاد اعتقادی، مذهبی، ملیتی و رفتاری مدارای اجتماعی رابطه معنی‌داری با دینداری داشته در حالیکه ابعاد قومیتی، جنسیتی و اخلاقی مدارای اجتماعی رابطه معنی‌داری با دینداری دانشجویان نداشته است. نتایج تحلیل رگرسیون نشان میدهد که، ابعاد چهارگانه دینداری حدود 18 درصد واریانس متغیر مدارای اجتماعی را تبیین میکنند.

https://sociology.tabrizu.ac.ir/article_20291_8c2c94c012a13acb8be3a18684d9820f.pdf

معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز جامعه شناسی اقتصادی و توسعه 2322-4371 14 1 2025 08 30 The Place of Economics in Pre-Capitalist Discourses (With emphasis on the views of Fakhr-e Razi and Mohammad Ghazali) جایگاه اقتصاد در گفتمان های پیشاسرمایه داری ( با تأکید بر دیدگاه های فخر رازی و محمد غزالی) 32 50 20292 10.22034/jeds.2025.65234.1840 FA ناصر صدقی استاد گروه تاریخ دانشکده حقوق علوم اجتماعی دانشگاه تبریز، تبریز ایران Journal Article 2024 12 31 Introduction: In the current research, it has been discussed that Abu Hamid Mohammad Ghazali (450-505 AH) and Abu Abdullah Fakhr Razi (544-606 AH) what opinions and views had about economics and professions. Research Method: Qualitative content analysis is based on the works of each of the thinkers selected for this study. The research seeks to answer the question of what intellectual and epistemological foundations are the views of Fakhr Razi and Muhammad Ghazali on economic issues and topics based on, and what status does economics have in their system of thought? Results: Fakhr Razi is a representative of the school of thought known as Ahl al-Hikmat and Mohammad Ghazali is also a representative of a school of thought known as Ahl al-Sharia. Fakhr Razi has discussed issues and topics related to economics in the book “Jame Al-ulum” under the practical wisdom and knowledge of home management and politics. Ghazali has also discussed the issues and topics of economics under the principles of jurisprudence in his book, “Ahya Ol Ulum Ol Din”. It can be said that Muslim philosophers have paid attention to the topics and issues related to the economy under the knowledge known as practical wisdom. Muslim jurists have also brought the issues and topics of economics under the topics related to jurisprudence. As a result, the viewpoints of Ghazali and Fakhrazi show that, Contrary to the ontology and epistemology of the modern era, in the pre-modern era, economic issues and affairs did not have independent existential and epistemological validity. Conclusion: In both discursive approaches, the economy does not have an independent existential and epistemological position, and its existence is subject to non-economic phenomena such as family, Sharia, and the state. هدف: با این که تا عصر پیدایش سرمایه‌داری، دانشی مستقل با عنوان علم اقتصاد وجود نداشت، اما پدیده‌های مربوط به این عرصه تحت عنوان معیشت و کسب و کار، از جمله مسائل مهم و قابل توجه در دانش‌اجتماعی پیشامدرن بوده است. تجربیات تاریخی تفکر و اندیشه اجتماعی در جهان اسلام نشان می‌دهد، دو قشر موسوم به فلاسفه و فقها، نقشی پیشرو و مهم در توجه به مسائل اجتماعی و طرح بحث و نظر در این عرصه داشته‌اند و دو گفتمان متفاوت و البته تا حدودی مرتبط با هم در این زمینه شکل داده بودند. در پژوهش حاضر، جهت فهم جایگاه اقتصاد و مسائل و موضوعات مربوط به آن در نگاه اندیشمندان مسلمان، دیدگاه‌های ابوعبدالله محمد فخر رازی (544-606ق.) به عنوان نماینده قشر فلاسفه و نظرات ابوحامد محمد غزالی (450-505ق.) به عنوان نماینده قشر فقها و اهل شریعت، انتخاب و بررسی شده است. روش پژوهش: تحلیل محتوای کیفی، طبق آثار تألیفی هریک از متفکران انتخاب شده برای بررسی در این پژوهش می باشد. پژوهش در صدد پاسخ دادن به این مسأله است که دیدگاه‌های فخر رازی و محمد غزالی در خصوص مسائل و موضوعات اقتصادی مبتنی بر چه مبانی فکری و معرفتی بوده و اقتصاد چه شأن و منزلتی در نظام اندیشه‌ای آنها دارد؟ یافته‌ها: نتایج تحقیق در دو سطح کلی و جزئی قابل توجه است. در گفتمان‌های پیشاسرمایه‌داری، مسائل و موضوعات مربوط به اقتصاد و معیشت در چارچوب دو گفتمان اخلاقی و عقل‌گرای متعلق به فلاسفه و گفتمان شریعت‌گرا و فقهی متعلق به فقها مورد توجه قرار گرفته است. بر خلاف گفتمان‌های مطرح در عصر سرمایه‌داری که بر استقلال و اصالت امر اقتصاد تأکید دارند، در نظام‌های معرفتی پیشاسرمایه‌داری، اقتصاد و کسب و معاش به لحاظ وجودی تابع عرصه‌های غیراقتصادی چون اخلاق، سیاست و شریعت بوده است. نتایج جزئی نشان می‌دهد که فخر‌ رازی در کتاب جامع‌العلوم به عنوان نماینده سنت‌های فلسفی رایج در نزد فلاسفه یونانی و حکمای متقدم مسلمان چون فارابی و ابن‌سینا، مسائل و موضوعات مربوط به اقتصاد را تابع اصول دنیوی تدبیر منزل و تدبیر مُلک و سیاست دانسته و آن را در ذیل مجموعه علوم حکمت عملی مورد بحث قرار داده است. در حالی که غزالی در کتاب احیاء علوم‌الدین، به نمایندگی قشر فقها و اهل شریعت، فقه را جایگزین حکمت عملی کرده و موضوعات مربوط به اقتصاد و کسب و کار را در ذیل علم فقه و شریعت و آموزه‌های دینی آخرت‌گرا مورد بحث قرار داده است. نتیجه‌گیری: در هر دو رویکرد گفتمانی، اقتصاد به لحاظ وجودی و معرفتی دارای جایگاه مستقل نیست و موجودیت آن تابع پدیده‌های غیر اقتصادی چون خانواده، شریعت و دولت است.

https://sociology.tabrizu.ac.ir/article_20292_5f6873ed6696f6c8ce1b94ac79a1d57d.pdf

معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز جامعه شناسی اقتصادی و توسعه 2322-4371 14 1 2025 08 30 The Comparative Study of Max Weber's Social Actions and the Characteristics of Entrepreneurial Action مطالعه تطبیقی کنش‌های اجتماعی ماکس وبر و ویژگی‌های کنش کارآفرینانه 51 80 20293 10.22034/jeds.2025.65730.1848 FA زینب محمدی دانشجوی دکتری کارآفرینی، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران فرهاد بیانی استادیار گروه مطالعات علم و فناوری، پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی، تهران، ایران Journal Article 2025 02 01 Introduction: This article, compares entrepreneurial action with four types of social and economic actions from Max Weber's perspective. In this context, the characteristics of social actions, including goal-oriented rational action, value-oriented rational action, emotional action, and traditional action, were first examined, and then the similarities and differences between these actions and entrepreneurial action were analyzed. Methodology: The research was conducted using an analytical-descriptive method, and data were collected through the review and analysis of existing literature and documents related to Weber’s social actions. Results: The research found that entrepreneurial action shares rational and goal-oriented characteristics with both goal-oriented rational action and economic action; however, it shows significant differences in emotional and traditional aspects. The findings of the research revealed that, compared to goal-oriented rational action, entrepreneurial action pays more attention to uncertain environments and social changes, and does not rely on a repetitive process. In comparison with value-oriented rational action, entrepreneurial action selects multiple goals and evaluates their consequences according to market and customer needs. Moreover, in comparison with emotional action, entrepreneurial action depends on logical and informational evaluation, and unlike traditional action, which is based on habits, it emphasizes innovation and creativity. Conclusions: The conclusion of this article shows that entrepreneurial action, with its rational and goal-oriented characteristics, resembles some of Weber's types of actions, but at the same time, it has notable differences from other types of actions, especially emotional and traditional actions. هدف پژوهش: این مقاله به مقایسه کنش کارآفرینانه با چهار نوع کنش اجتماعی و کنش اقتصادی از دیدگاه ماکس وبر[1] پرداخته است. در این راستا، ابتدا ویژگی‌های کنش‌های اجتماعی شامل کنش عقلانی معطوف به هدف، عقلانی معطوف به ارزش، عاطفی و سنتی بررسی شد و سپس تفاوت‌ها و شباهت‌های این کنش‌ها با کنش کارآفرینانه مورد تحلیل قرار گرفت. روش پژوهش: این تحقیق به روش تحلیلی-توصیفی انجام شده و داده‌ها از طریق بررسی و تحلیل ادبیات و مستندات موجود در حوزه کنش‌های اجتماعی وبر جمع‌آوری شده‌اند. یافته‌ها: پیافته های ژوهش نشان داد که کنش کارآفرینانه از جنبه عقلانی و هدفمند شباهت‌هایی با کنش‌های عقلانی معطوف به هدف و اقتصادی دارد، اما از جنبه‌های عاطفی و سنتی تفاوت‌های چشمگیری را نشان می‌دهد. نتایج پژوهش نشان دادهاست که در مقایسه با کنش عقلانی معطوف به هدف، کنش کارآفرینانه به محیط‌های نامطمئن و تغییرات اجتماعی توجه بیشتری دارد و به فرآیند تکراری متکی نیست. در مقایسه با کنش عقلانی معطوف به ارزش، کنش کارآفرینانه هدف‌های متعدد را انتخاب کرده و پیامدهای آن‌ها را با توجه به نیازهای بازار و مشتریان ارزیابی می‌کند. همچنین، در مقایسه با کنش عاطفی، کنش کارآفرینانه به ارزیابی منطقی و اطلاعاتی وابسته است و برخلاف کنش سنتی که مبتنی بر عادات است، بر نوآوری و خلاقیت تأکید دارد. نتیجه‌گیری: براساس یافته ها می توان نتیجه گرفت کنش کارآفرینانه با ویژگی‌های عقلانی و هدفمند به برخی از انواع کنش‌های وبر شباهت دارد، اگرچه تفاوت‌های قابل توجهی با سایر انواع کنش‌ها، به ویژه کنش‌های عاطفی و سنتی دارد.

https://sociology.tabrizu.ac.ir/article_20293_055014f2213850904a14a7f773e98075.pdf

معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز جامعه شناسی اقتصادی و توسعه 2322-4371 14 1 2025 08 30 The Study of Relationship between Social and Psychological Capital with Academic Socialization (Case of Study: Student Teachers of Farhangian University) مطالعه ارتباط بین سرمایه اجتماعی و روان شناختی با جامعه پذیری دانشگاهی(مورد مطالعه: دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان) 81 90 20290 10.22034/jeds.2025.65906.1853 FA سهراب یزدانی گروه مدیریت آموزشی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Journal Article 2025 02 16 Introduction: The aim of the present study is to study the relationship between social and psychological capital and academic sociability among student teachers of Farhangian University of East Azarbaijan Province Methodology: . The research method is descriptive-analytical, which was carried out with a quantitative and survey approach, and according to the type of implementation, it is in the category of applied research and correlational studies. The statistical population of this research includes all student teachers of Farhangian University of East Azarbaijan Province in the academic year of 1402-1403, in the number of 3990 people, and the sampling method was proportional stratified random, and the sample size using Cochran's formula was 360 people (147 female students and 213 male students) male student is estimated. Standard and researcher-made questionnaires were used to collect data. To analyze the collected data, Pearson's correlation test and multiple regression analysis were used in Spss software. Results: The findings of this research showed that there is a positive and significant correlation between social capital and academic sociability of student teachers of Farhangian University. The findings also showed that there is a positive and significant relationship between psychological capital and academic sociability.The results of statistical tests indicate that there is a direct correlation between age and academic sociability, but there is no relationship between GPA and academic sociability. Conclousion: In order to promote and improve the desired academic socialization, the university authorities should provide the necessary infrastructure for the participation of students in scientific and research processes and implement the mechanisms of encouragement and material and spiritual rewards in order to promote and improve the academic socialization. هدف پژوهش: هدف پژوهش حاضر مطالعه ارتباط بین سرمایه اجتماعی و روان‌شناختی با جامعه‌پذیری دانشگاهی در بین دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان استان آذربایجان شرقی می‌باشد. روش پژوهش: پژوهش از نوع توصیفی - تحلیلی است که با رویکرد کمی و به صورت پیمایشی انجام گرفته و برحسب نوع اجرا، در طبقه پژوهش‌های کاربردی قرار دارد. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانشجو معلمان دانشگاه فرهنگیان استان آذربایجان شرقی در سال تحصیلی 1403-1402 به تعداد 3990 نفر و شیوه نمونه‌گیری، تصادفی طبقه‌ای متناسب بوده و حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 360 نفر (147 نفر دانشجوی دختر و 213 نفر دانشجوی پسر) برآورد شده است. برای گردآوری داده‌ها از پرسشنامه‌های استاندارد و محقق ساخته استفاده شده است. برای تجزیه و تحلیل داده‌های گردآوری شده از آزمون همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه در نرم‌افزار Spss استفاده شده است. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش بیانگر این است که همبستگی مثبت و معنی‌داری بین سرمایه اجتماعی و جامعه‌پذیری دانشگاهی دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان وجود دارد. یافته‌ها همچنین نشان داد که بین سرمایه روان‌شناختی و جامعه‌پذیری دانشگاهی رابطه مثبت و معنی‌دار وجود دارد. نتایج آزمون‌های آماری حاکی از این است که بین سن و جامعه‌پذیری دانشگاهی همبستگی مستقیم وجود دارد ولی بین معدل و جامعه‌پذیری دانشگاهی رابطه‌ای وجود ندارد. نتیجه‌گیری: مسئولان دانشگاه برای ارتقاء و بهبود جامعه‌پذیری دانشگاهی مطلوب، بایستی زیرساخت‌های لازم را برای مشارکت دانشجویان در فرآیندهای علمی و پژوهشی فراهم ساخته و ساز و کارهای تشویق و پاداش‌های مادی و معنوی را در جهت ارتقاء و بهبود جامعه‌پذیری دانشگاهی عملیاتی کنند.

https://sociology.tabrizu.ac.ir/article_20290_299ff35489bd432619a97c387f54857a.pdf

معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز جامعه شناسی اقتصادی و توسعه 2322-4371 14 1 2025 09 21 A Sociological Analysis of Determinants of Citizens’ Participation in Environmental Protection: A Theory of Planned Behavior Approach تحلیل جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر مشارکت شهروندان در حفاظت از محیط زیست: رویکردی بر پایه نظریه رفتار برنامه‌ریزی‌شده 91 109 20394 10.22034/jeds.2025.67298.1868 FA لقمان امامقلی استادیار، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران یاسر اوسطی دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Journal Article 2025 05 12 Introduction: In recent years, environmental crises have become one of the major challenges facing urban societies worldwide. In this context, citizen participation in environmental protection is considered a fundamental strategy for achieving environmental governance and sustainable management. The present study aimed to analyze the sociological factors influencing citizens’ participation in environmental protection, based on the framework of the Theory of Planned Behavior. Methodology: The statistical population consisted of citizens over 18 years of age in Sanandaj. Using a multistage cluster sampling method and Cochran’s formula, a total of 424 individuals were selected as the final sample. Data were collected through a questionnaire and analyzed using SPSS and SmartPLS software. Results: The path analysis results showed that, among the eight proposed hypotheses, five were confirmed and three were rejected. The variables of participation awareness, perceived behavioral control, participation intention, and political environment had significant positive effects on citizens’ participatory behavior, whereas perceived benefits and subjective norms had no significant effect on behavioral intention. In addition, the mediating role of participation intention in the relationship between awareness and perceived control with participatory behavior was confirmed. Conclusions: The findings indicate that urban environmental protection participation is influenced less by individual attitudes and more by actual awareness, self-efficacy, and institutional–political contexts. Therefore, strengthening environmental literacy, creating transparent participatory platforms, and enhancing public trust in responsible institutions are suggested as effective strategies to promote citizens’ participation in environmental policymaking. هدف پژوهش: بحران‌های محیط‌زیستی در سال‌های اخیر به یکی از چالش‌های اصلی جوامع شهری تبدیل شده‌اند. در این میان، مشارکت شهروندان در حفاظت از محیط‌زیست به‌عنوان راهبردی بنیادین در تحقق حکمرانی محیط‌زیستی و مدیریت پایدار مطرح است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر مشارکت شهروندان در حفاظت از محیط‌زیست، بر مبنای چارچوب نظریه رفتار برنامه‌ریزی‌شده انجام شده است. روش پژوهش: جامعه آماری شامل شهروندان بالای ۱۸ سال شهر سنندج بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای و براساس فرمول کوکران، تعداد ۴۲۴ نفر به‌عنوان نمونه نهایی انتخاب شدند. داده‌ها با پرسشنامه گردآوری و با نرم‌افزارهای SPSS و SmartPLS تحلیل شدند. یافته‌ها: نتایج تحلیل مسیر نشان داد که از میان هشت فرضیه مطرح‌شده، پنج فرضیه تأیید و سه فرضیه رد شدند. متغیرهای آگاهی از مشارکت، کنترل ادراک‌شده رفتاری، قصد مشارکت و محیط سیاسی تأثیر مثبت و معناداری بر رفتار مشارکتی شهروندان داشتند، در حالی‌که متغیرهای درک منافع و هنجار ذهنی، تأثیر معناداری بر قصد رفتاری نداشتند. همچنین، نقش میانجی قصد مشارکت در روابط میان آگاهی و کنترل ادراک‌شده با رفتار مشارکتی مورد تأیید قرار گرفت. نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که مشارکت در حفاظت از محیط‌زیست شهری، بیش از آنکه متأثر از نگرش‌های فردی باشد، تحت تأثیر آگاهی واقعی، احساس خودکارآمدی و زمینه‌های نهادی و سیاسی است. بنابراین، تقویت سواد محیط‌زیستی، ایجاد بسترهای مشارکتی شفاف و ارتقای اعتماد عمومی به نهادهای مسئول، از راهبردهای مؤثر برای افزایش مشارکت شهروندان در سیاست‌گذاری محیط‌زیستی محسوب می‌شود.

https://sociology.tabrizu.ac.ir/article_20394_d1f07e651d7859c61c06697d891960d5.pdf

معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز جامعه شناسی اقتصادی و توسعه 2322-4371 14 1 2025 09 21 Changing Values, Political Attitudes, and Democracy in Iranian Society in the Fifth and Seventh Waves of Global Values تغییر ارزش‌ها،نگرش‌های سیاسی و دموکراسی جامعه ایرانی دردو موج پنجم وهفتم ارزش‌های جهانی 110 135 20393 10.22034/jeds.2025.66909.1861 FA اکبر طالب پور دانشیارگروه‌علوم‌اجتماعی،دانشکده‌علوم‌اجتماعی و اقتصاد،دانشگاه‌الزهرا، تهران، ایران مهناز کرمی دانشجوی‌دکتری‌بررسی‌مسائل‌اجتماعی‌ایران گروه‌علوم‌اجتماعی،دانشکده‌علوم‌اجتماعی و اقتصاد،دانشگاه‌الزهرا، تهران، ایران Journal Article 2025 04 21 Introduction:Values, as one of culture and personality system components, have an impact on behavioral patterns and sociopolitical preferences, etc. According to Inglehart and Klingman, human societies experience three main directions of social change in the form of socio-economic development, value change, and political change, and value change is considered to precede political change.Therefore, present study compared changes in political values and democracy in Iranian society in fifth and seventh waves among two gender and age groups of the Global Values Survey in order to examine the extent of changes in two time periods and identify symptoms of these changes. Methodology:Research method was secondary analysis and longitudinal study using existing and available data from the Global Values Survey.Data was analyzed using SPSS software to determine the trend of changes in various components of political values of different age and gender groups in Iranian society. Results: Findings showed that as a result of increased education levels, the expansion of the media, and a relative improvement in the quality of life, modern values such as political participation, civil liberties, and individual rights have been strengthened, especially among younger generations. Also, according to results, attitudes toward religious rule have increased with age, and in the seventh wave, the age group of 50 and older has become more inclined to interpret laws by religious authorities. Conclusions: According to the results of study, women are more inclined than men to the existence of religious values in the political system. Respect for individual human rights, which was undervalued in the fifth wave, has been significantly positively evaluated in the seventh wave, which could be a sign of an increase in individualism due to the expansion of cyberspace. This issue needs to be taken into account by those in charge when analyzing the political behavior of society members and designing cultural and social policies. هدف پژوهش: ارزش‌ها به‌عنوان یکی از اجزای اصلی فرهنگ و نظام شخصیتی ، برالگوهای رفتاری و ترجیحات اجتماعی و سیاسی و ... تأثیر دارند. به باور اینگلهارت و کلینگمن جوامع انسانی سه جهت اصلی تغییراجتماعی را در قالب ؛ توسعه اجتماعی اقتصادی، تغییر ارزش‌ها و تغییر سیاسی تجربه می‌کنند و تغییر ارزشی مقدم بر تغییر سیاسی محسوب می‌شود از همین‌رو مطالعه حاضر به مقایسه تغییرات ارزش‌های سیاسی و دموکراسی در جامعه ایران در دو موج پنجم و هفتم در میان دو گروه جنسی و سنیِ پیمایش ارزش‌های جهانی پرداخت تا ضمن بررسی میزان تغییرات در دوبازه زمانی موردنظر، نشانگان این تغییرات را شناسایی نماید. روش پژوهش: روش پژوهش تحلیل ثانویه و مطالعه طولی با استفاده از داده‌های موجود و دردسترس پیمایش ارزش‌های جهانی بود، داده‌ها از طریق نرم‌افزار SPSS تحلیل شد تا روند تغییرات مؤلفه‌های مختلف ارزش‌های سیاسی گروه‌های سنی و جنسی مختلف جامعه ایران مشخص شود. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد؛ در نتیجه افزایش سطح تحصیلات، گسترش رسانه‌ها، و بهبود نسبی کیفیت زندگی، ارزش‌های فرامادی همچون مشارکت سیاسی، آزادی‌های مدنی و حقوق فردی به‌ویژه در میان نسل‌های جوان‌تر تقویت شده‌اند، همچنین براساس نتایج تحقیق با افزایش سن میزان نگرش به حکومت دینی افزایش یافته و در موج هفتم گروه سنی 50 سال به بالا بیش از پیش به تفسیر قوانین توسط مراجع دینی گرایش پیدا کرده‌اند. نتیجه‌گیری: براساس نتایج تحقیق زنان بیش از مردان به وجود ارزش‌های دینی در نظام سیاسی گرایش پیدا کرده‌اند، احترام به حقوق فردی انسان‌ها که در موج پنجم کم ارزیابی شده‌بود در موج هفتم با تغییر قابل توجهی مثبت ارزیابی شده‌است که می‌تواند نشانه افزایش به فردگرایی دراثر گسترش فضای مجازی باشد و لازم است این امر در تحلیل رفتار سیاسی اعضای جامعه و طراحی سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی مدنظر متولیان امر قرار گیرد.

https://sociology.tabrizu.ac.ir/article_20393_e5b315cacfa80253239f1893d714c677.pdf

معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز جامعه شناسی اقتصادی و توسعه 2322-4371 14 1 2025 08 23 Qualitative assessment of the role of social entrepreneurship education on improving economic development indicators of Allameh Tabatabaei Science and Technology Parks and Science and Culture Parks ارزیابی کیفی نقش آموزش کارآفرینی اجتماعی بر ارتقاء شاخص‌های توسعه اقتصادی پارک‌های علم‌وفناوری علامه‌ طباطبایی و علم و فرهنگ 136 154 20392 10.22034/jeds.2025.66341.1858 FA نوشین کوشک نوئی جامعه شناسی ،دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد تهران مرکز، تهران، ایران ساسان ودیعه جامعه شناسی، علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد تهران مرکز، تهران، ایران. امیرمسعود امیرمظاهری جامعه شناسی، علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد تهران مرکز، تهران، ایران. Journal Article 2025 03 11 Introduction: This research examines the impact of social entrepreneurship education on economic development in the science and technology parks of the University of Science and Culture and Allameh Tabatabai University. The main objective of this study is to analyze the educational effects on economic development, identify effective motivational mechanisms, assess the social credibility of the courses, and analyze the resulting environmental changes.Social entrepreneurship plays a crucial role in sustainable development by creating job opportunities, reducing poverty, and empowering communities. Therefore, it is essential to investigate the impacts of social entrepreneurship education in science and technology parks, which are considered key platforms for supporting startups and social innovations Methodology: This study employs a qualitative approach, collecting data through in-depth interviews with 10 experts in the field of science and technology parks. Data analysis was conducted using MAXQDA software, involving initial coding, code classification, and thematic analysis. Results: The findings indicate that social entrepreneurship education enhances entrepreneurs’ motivation through strengthening group interactions and providing effective feedback, thereby improving the spirit of innovation and developing supportive infrastructures. Additionally, these educational programs increase social awareness and enhance the credibility of entrepreneurs, facilitating new job opportunities and investment in social startups. Conclusions: The results of this research demonstrate that social entrepreneurship education not only contributes to economic growth but also positively impacts social and cultural indicators. It is recommended that educational courses be designed according to the actual needs of entrepreneurs, and that financial and advisory support be increased. Strengthening interactions between universities, industry, and government institutions, as well as enhancing access to financial resources, are essential requirements for the development of social enterprises. هدف پژوهش: این پژوهش به بررسی نقش آموزش کارآفرینی اجتماعی بر توسعه اقتصادی در پارک‌های علم‌وفناوری دانشگاه علم و فرهنگ و دانشگاه علامه طباطبایی می‌پردازد. هدف این تحقیق تحلیل اثرات آموزشی بر توسعه اقتصادی، شناسایی مکانیزم‌های انگیزشی مؤثر و ارزیابی اعتبار اجتماعی دوره‌ها و تحلیل آثار و تغییرات محیطی ناشی از آن است. کارآفرینی اجتماعی با ایجاد فرصت‌های شغلی، کاهش فقر و توانمندسازی جوامع، نقش حیاتی در توسعه پایدار ایفا می‌کند. به همین دلیل، بررسی تأثیرات آموزش‌های کارآفرینی اجتماعی در پارک‌های علم‌وفناوری که به‌عنوان بسترهای کلیدی برای حمایت از استارتاپ‌ها و نوآوری‌های اجتماعی محسوب می‌شوند، ضروری است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی است؛ زیرا نتایج آن می‌تواند به بهبود سیاست‌گذاری‌ها و طراحی دوره‌های آموزشی در پارک‌های علم‌وفناوری کمک کند. روش پژوهش. این پژوهش از رویکرد کیفی از نوع تحلیل تماتیک استفاده کرده و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق با ۱۰ متخصص حوزه پارک‌های علم‌وفناوری جمع‌آوری شده است. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار مکس کیودا و از طریق مراحل کدگذاری اولیه، طبقه‌بندی کدها و تحلیل تماتیک انجام‌گرفته است. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهند که آموزش‌های کارآفرینی اجتماعی از طریق تقویت تعاملات گروهی و ارائه بازخوردهای مؤثر، انگیزه کارآفرینان را افزایش می‌دهد و روحیه نوآوری و توسعه زیرساخت‌های حمایتی را بهبود می‌بخشد. همچنین، این آموزش‌ها منجر به افزایش آگاهی اجتماعی و ارتقای اعتبار کارآفرینان می‌شود و فرصت‌های شغلی جدید و سرمایه‌گذاری در استارتاپ‌های اجتماعی را تسهیل می‌کند. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که آموزش کارآفرینی اجتماعی نه‌تنها به رشد اقتصادی کمک می‌کند، بلکه بر بهبود شاخص‌های اجتماعی و فرهنگی نیز تأثیرگذار است. پیشنهاد می‌شود که دوره‌های آموزشی متناسب با نیازهای واقعی کارآفرینان طراحی شده و حمایت‌های مالی و مشاورهای افزایش یابد. تقویت تعاملات بین دانشگاه، صنعت و نهادهای دولتی و همچنین افزایش دسترسی به منابع مالی از الزامات کلیدی برای توسعه کسب‌وکارهای اجتماعی به شمار می‌آید.

https://sociology.tabrizu.ac.ir/article_20392_db4dff667711ec87ee874633ab6697a3.pdf

معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز جامعه شناسی اقتصادی و توسعه 2322-4371 14 1 2025 09 22 Phenomenological study of the reasons for abortion in women with abortion experience in Hamedan city بررسی پدیدارشناسانه دلایل سقط جنین در زنان دارای تجربه سقط در شهر همدان 155 180 20467 10.22034/jeds.2025.65831.1851 FA اسماعیل بلالی دانشیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه بوعلی سینای همدان محیا فامیل رستمی کارشناس ارشد جامعه شناسی دانشگاه بوعلی سینای همدان Journal Article 2025 02 09 Along with the economic and social developments of the last few decades, the use of abortions in the country has increased significantly. There are no official statistics in this field. Some unofficial sources report it as up to one million abortions annually. It is important to investigate and identify the reasons for this phenomenon and provide solutions to reduce it. This study sought to phenomenologically investigate the reasons for abortion in women who have experienced abortion in the city of Hamedan. For this purpose, 26 married women who have experienced abortion and were residents of Hamedan at the time of the interview were selected purposively (by snowball method). The data of this study were obtained through semi-in-depth interviews with women. Maxqda software version 2020 was used to analyze and extract codes. The findings from data analysis showed that in most cases, abortion occurs due to a combination of factors. With this, it can also be categorized as biomedical, familial, social, and individual. The subcategories that fall into these categories are also diverse, such as: fitness, parental comfort seeking, parental educational concerns, pregnancy interference with employment and education, greater knowledge of the spouse, gender preference (son preference), pregnancy and health risks for women, unemployment, financial problems, poor housing, living in an extended family, addiction, divorce, spouse infidelity, insistence by those around them, having a small child, sufficient number of children, weakness of methods used in birth control, lack of male participation in birth control, non-religious view of abortion, fear of reputation, lack of support, etc. It seems that rational choice models can provide the most analysis on abortion. همراه با تحولات اقتصادی و اجتماعی چند دهه اخیر استفاده از سقط جنین های ارادی در کشور بطور چشمگیری افزایش یافته است. آمار رسمی در این زمینه وجود ندارد. برخی مراجع غیررسمی آن را سالانه تا یک میلیون سقط اعلام می‌کنند. بررسی و شناسایی دلایل این پدیده و ارائه راهکار برای کاهش آن اهمیت دارد. این پژوهش به دنبال بررسی پدیدارشناسانه دلایل سقط جنین در زنان دارای تجربه سقط در شهر همدان بوده است. برای این منظور، 26 نفر از زنان متاهلی که تجربه سقط جنین ارادی داشته اند و در زمان مصاحبه ساکن همدان بوده اند، بصو.رت هدفمند (با روش گلوله برفی) انتخاب شده اند اطلاعات این مطالعه، از طریق مصاحبه های نیمه عمیق ببا زنان بدست امده اند. از نرم افزار مکس کیودا نسخه 2020 برای تحلیل و استخراج کدها بهره گرفته شده است. یافته های حاصل از تجزیه و تحلیل داده ها نشان داد در اغلب موارد، سقط بدلیل ترکیبی از عوامل اتفاق می افتد. با این وف آن را می توان در دسته بندی های زیستی-پزشکی، خانوادگی، اجتماعی و فردی نیز قرار داد. مقولاتی فرعی که در این دسته بندیها قرار می گیرند نیز متنوع هستند مثل: تناسب اندام، راحت طلبی والدین، دغدغه های تربیتی والدین، تداخل بارداری با اشتغال و تحصیل، شناخت بیشتر همسر، ترجیح جنسیتی(پسرخواهی)، مخاطره های بارداری و سلامت برای زنان، بیکاری ، مشکلات مالی، بدمسکنی، زندگی در خانواده گسترده، اعتیاد، طلاق، خیانت همسر ، اصرار اطرافیان، داشتن فرزند کوچک، تعدد کافی فرزندان، ضعف روش های مورد استفاده در کنترل بارداری، عدم مشارکت مردان در کنترل بارداری، نگاه غیر مذهبی به سقط، ترس از آبرو، نداشتن حامی و... به نظر می رسد مدلهای انتخاب عقلانی می تواند بیشترین تحلیل را در مورد سقط جنین ارائه می دهد.

https://sociology.tabrizu.ac.ir/article_20467_fef85526f117b68c61e7b3d8b3765465.pdf

معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز جامعه شناسی اقتصادی و توسعه 2322-4371 14 1 2025 09 22 Aging as an Opportunity for New Job Creation: A Case Study of Startup Businesses Emerging from Elderly Services سالمندی فرصتی برای خلق مشاغل جدید: مطالعه موردی مشاغل استارتاپی برآمده از خدمات سالمندی 181 205 20468 10.22034/jeds.2025.66142.1856 FA محمد خادمی کله لو گروه جامعه و پیشرفت، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران بهروز رحیمی گروه جامعه و پیشرفت، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران 0000-0002-3926-6223 مهرآفرین مشهدی موسی پور گروه جامعه و پیشرفت، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران 0000-0002-3926-6223 Journal Article 2025 02 27 Objective: The aging population presents an opportunity for the emergence of new jobs, innovation in the production of elderly-friendly goods and services, and the provision of new services. This research aims to investigate the global experiences of leading startup businesses as a model for leveraging job opportunities in the aging sector. Methods: This research employs a qualitative descriptive-analytical approach. Leading startups in the aging sector were identified by searching international databases using relevant keywords. Selection criteria for top aging startups included service comprehensiveness, geographical coverage, innovation in service delivery, scope of job creation, and social impact. Ultimately, 100 aging startups were selected from 91,166 startups across five countries (the United States, China, India, Canada, and the United Kingdom) spanning three continents (North America, Europe, and Asia) for in-depth study. An identity profile was used to examine and analyze each aging startup, aiming to answer the research questions and achieve a deeper understanding. Results: The results indicate that each aging startup in the selected countries provides an average of two or three general types of services based on the core needs of the elderly (health and wellness, social, economic, living environment, and public services). Within each general service category, an average of one or two specialized services are offered. The job opportunities created in aging startups can be classified into at least 30 general categories. The more specialized the services related to these opportunities, the greater the number and diversity of job opportunities. Conclusion: By examining leading startups in elderly services, potential jobs emerge that can be created by modeling similar international examples and localizing them according to the country's culture and needs. هدف: سالمندی جمعیت فرصتی برای ظهور مشاغل جدید، نوآوری در تولید کالاها و خدمات دوستدار سالمندان و عرضه خدمات جدید فراهم می‌کند. در همین راستا، هدف این پژوهش، بررسی تجارب جهانی کسب‌وکارهای استارتاپی برتر به‌عنوان الگویی برای بهره‌برداری از فرصت‌های شغلی حوزه سالمندی است. روش‌ها: پژوهش حاضر در زمره پژوهش‌های کیفی قرار می‌گیرد که به روش توصیفی_تحلیلی انجام‌شده است. شناسایی استارتاپ‌های برتر حوزه سالمندی، با مراجعه به پایگاه‌های داده‌ای خارجی و با استفاده از کلیدواژگان مرتبط انجام شد. برای انتخاب استارتاپ‌های سالمندی برتر از معیارهایی همچون جامعیت خدمات، فراگیری در مناطق تحت پوشش، نوآوری در ارائه خدمات، گستردگی فرصت‌های شغلی و تأثیر اجتماعی بهره گرفته شد. درنهایت 100 استارتاپ سالمندی از میان 91166 استارتاپ از 5 کشور آمریکا، چین، هند، کانادا و انگلیس از سه قاره آمریکا، اروپا و آسیا موردمطالعه قرار گرفت. جهت بررسی و تحلیل هر یک از استارتاپ‌های سالمندی نیز از شناسنامه هویتی در راستای پاسخگویی به سؤالات پژوهش و فهم عمیق‌تری نسبت به آن‌ها استفاده شد. یافته‌ها: نتایج به‌دست‌آمده از این پژوهش نشان می‌دهد هر استارتاپ سالمندی در کشورهای منتخب، به‌طور میانگین 2 یا 3 نوع از خدمات به‌صورت کلی و با توجه به کلان‌نیازهای سالمندی (بهداشت و سلامت، اجتماعی، اقتصادی، محیط زندگی، خدمات عمومی) ارائه می‌دهد و ذیل هریک از خدمات کلی، به‌طور متوسط 1 یا 2 خدمت تخصصی ارائه می‌شود. فرصت‌های شغلی ایجادشده در استارتاپ‌های سالمندی حداقل در 30 دسته کلی قابل‌طبقه‌بندی است و هرچه خدمات مربوط به این فرصت‌ها به‌صورت تخصصی‌تر ارائه شود، تعداد و تنوع این فرصت‌های شغلی نیز افزایش پیدا می‌کند.

https://sociology.tabrizu.ac.ir/article_20468_6312a0e4b27c95d0bd28f7fdb915c44b.pdf

معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز جامعه شناسی اقتصادی و توسعه 2322-4371 14 1 2025 10 04 Theoretical Reconsideration and Comparative Study of an Indigenous Social Development Index in Iran بازاندیشی نظری و مطالعه تطبیقی شاخص بومی توسعه اجتماعی در ایران 206 229 20515 10.22034/jeds.2025.67901.1875 FA زهره شهبازی 1- گروه پژوهشی روان‌شناسی اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاددانشگاهی، تهران مهدی مبارکی گروه پژوهشی توسعه اجتماعی جهاد دانشگاهی Journal Article 2025 06 28 Objective: This study aims to provide an interpretation of social development tailored to the cultural, social, and economic context of Iran to enable an accurate and coherent depiction of the country’s social development status for informed policy making. Method: Initially, a comprehensive literature and document review was conducted to examine the historical evolution of the concept of social development, the classification of definitions, and related theoretical developments. The study then analyzed global trends in social development measurement and its assessment methods in Iran. Additionally, leading international institutions active in measuring social development were introduced, and the limitations of their indicators in reflecting Iran’s real social development situation were assessed. Subsequently, using the Nardo et al. approach and Delphi validation, a composite index aligned with Iran’s context was designed, and the social development status of Iran in 2024 was compared with the Legatum Prosperity Index results. Findings: The findings indicate that Iran holds a moderate level of social development, with the highest inequalities evident in infrastructure capital and spatial justice indicators. Additionally, certain national social welfare indicators require policy revision and strengthened investment in welfare and social infrastructure to effectively address existing disparities and improve social well-being. Conclusion: The localized social development index presented in this study can serve as an effective tool for accurately mapping the social development status at provincial and county levels, facilitating the monitoring of social development trends across various planning and policy making levels in the country. Moreover, this index can assist policymakers in identifying areas of weakness and in promoting social justice while providing a data-driven foundation for development-oriented planning and equitable policy design across different regions of Iran. Overall, the study contributes to the broader discourse on social development by offering a context-sensitive framework that can inspire similar localized approaches in other developing societies. هدف پژوهش: این مقاله با هدف دستیابی به تعریفی بومی از توسعه اجتماعی متناسب با شرایط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ایران و طراحی شاخصی ترکیبی برای سنجش وضعیت کشور انجام شده است. انگیزه اصلی پژوهش، فقدان شاخص‌های جامع برای نمایش ویژگی‌های خاص جامعه ایران و محدودیت شاخص‌های بین‌المللی موجود در بازنمایی واقعیت‌های آن است. روش پژوهش: در این مطالعه روش پژوهش مبتنی بر مرور انتقادی است؛ ابتدا با مرور اسناد و متون علمی، سییر تاریخی تکوین مفهوم توسعه اجتماعی، دسته‌بندی تعاریف، و تحولات نظری مرتبط بررسی شده و همچنین تغییرات شاخص‌های اندازه‌گیری توسعه اجتماعی و نحوه کاربست آن در ایران تحلیل گردیده است. در ادامه، با معرفی مهم‌ترین مؤسسات بین‌المللی فعال در سنجش توسعه اجتماعی و نقد محدودیت شاخص‌های آنان در نمایش واقعیت ایران، ضرورت تدوین شاخص بومی تبیین شد. بر همین اساس، شاخص ترکیبی متناسب با بافت ایران طراحی گردید که با استفاده از روش ناردو و همکاران ساخته و از طریق روش دلفی اعتبارسنجی شد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد ایران در سطحی متوسط از توسعه اجتماعی قرار دارد و بیشترین نابرابری در بعد سرمایه زیرساختی مشاهده می‌شود؛ به طوری‌که بهبود وضعیت مؤلفه‌های رفاه نیازمند بازنگری سیاستی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های اجتماعی و رفاهی است. برای اعتبارسنجی، نتایج شاخص بومی با شاخص رفاه لگاتیوم در سال ۱۴۰۳ مقایسه گردید که کارآمدی آن را در آشکار ساختن تفاوت‌های درون‌منطقه‌ای نشان می‌دهد. نتیجه‌گیری: شاخص بومی توسعه اجتماعی ارائه‌شده می‌تواند ابزاری مناسب برای ترسیم دقیق وضعیت توسعه اجتماعی در مقیاس‌های استانی و شهرستانی باشد و امکان رصد تحولات توسعه اجتماعی در سطوح مختلف برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری اجتماعی کشور را فراهم آورد. این شاخص همچنین می‌تواند به سیاست‌گذاران در شناسایی نقاط ضعف و ارتقاء عدالت اجتماعی یاری رساند.

https://sociology.tabrizu.ac.ir/article_20515_26873eca4f7d3d52afa687aeb2743b7a.pdf

معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز جامعه شناسی اقتصادی و توسعه 2322-4371 14 1 2025 10 04 Social Assessment of the Intra-Urban Deprivation Model Using Structural Equation Modeling in District 18 of Tehran ارزیابی اجتماعی مدل محرومیت درون شهری با استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری در منطقه 18 تهران 230 259 20516 10.22034/jeds.2025.68048.1878 FA ناهید عبدلی دانشجوی دکتری جامعه شناسی گرایش مسائل اجتماعی ایران. دانشکدۀ علوم انسانی و حقوق. دانشگاه کاشان. کاشان ایران اسداله بابایی فرد دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده‌ی علوم انسانی دانشگاه کاشان، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، کاشان، ایران. 0000-0002-7021-0594 محسن نیازی استاد گروه جامعه شناسی. دانشکدۀ علوم انسانی و حقوق. دانشگاه کاشان. کاشان ایران مهدی حسین زاده فرمی استادیار گروه مطالعات اجتماعی. پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی. وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری. تهران. ایران. 0000-0002-4702-7126 Journal Article 2025 07 09 Deprivation, beyond the one-dimensional and purely income-based measure of poverty, is a multifaceted lived experience. This phenomenon reveals the complex and underlying structures of inequality, enabling researchers and policymakers to propose more effective interventions. The goal of this multidimensional approach is to develop more current models of deprivation-producing processes that can provide a deeper understanding of poverty and inequality. This study, therefore, aims to provide a social assessment of the intra-urban deprivation model in Tehran's District 18, which has a population of over 450,000. Using a quantitative survey method and the analytical technique of structural equation modeling, the research meticulously examines the relationships between various dimensions of deprivation. The primary objective is to investigate the direct and indirect effects of six dimensions—social, psychological, cognitive, economic, housing, and spatial—on one another and to present a new, combined model. The findings challenge common assumptions about deprivation. The results indicate that while variables related to basic urban infrastructure are vulnerable and inefficient, intra-urban deprivation and inequality are significantly influenced by cognitive and psychological components. These dimensions directly affect social indicators and intensify residents' feelings of deprivation. In other words, the deprivation experienced by residents of this district is linked not only to their income but also to their physical living conditions and internal feelings. Among the dimensions examined, psycho-cognitive deprivation has the greatest impact on the others. Interestingly, despite urban renewal policies and government facilities for housing and infrastructure, these measures have failed to reduce the sense of deprivation. This is because macroeconomic events have a more powerful effect on citizens' living conditions. Ultimately, the findings emphasize that urban spaces with unstable infrastructure and housing deprivation are the main symbols of intra-urban deprivation in this district, profoundly affecting the social living standards of families. محرومیت فراتر از معیار فقر تک‌بعدی و صرفاً درآمدی، یک تجربۀ زیسته با ماهیت چندوجهی است. این پدیده، ساختارهای پیچیده و زیربنایی نابرابری را آشکار می‌سازد و به پژوهشگران و سیاست‌گذاران امکان می‌دهد تا مداخلات مؤثرتری را برای مقابله با آن پیشنهاد دهند. هدف از این رویکرد چندبعدی، توسعه مدل‌های به‌روزتری از فرایندهای محرومیت‌زا است که بتوانند درک عمیق‌تری از پدیده فقر و نابرابری ارائه کنند. از این رو، این پژوهش با هدف ارزیابی اجتماعی مدل محرومیت درون‌شهری در منطقه ۱۸ تهران، که جمعیتی بالغ بر ۴۵۰ هزار نفر دارد، به بررسی این ابعاد پرداخته است. این تحقیق با بهره‌گیری از روش کمی پیمایش و تکنیک تحلیلی مدل‌سازی معادلات ساختاری، به بررسی دقیق روابط بین ابعاد مختلف محرومیت پرداخته است. هدف اصلی، بررسی اثرات مستقیم و غیرمستقیم شش بُعد محرومیت (اجتماعی، روانی، شناختی، اقتصادی، مسکن و فضایی) بر یکدیگر و ارائه یک مدل ترکیبی جدید است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که محرومیت و نابرابری درون‌شهری در این منطقه، بیش از آنکه به زیرساخت‌های کالبدی وابسته باشد، تحت تأثیر ابعاد روانی و شناختی قرار دارد. این ابعاد بر شاخص‌های اجتماعی اثرگذار بوده و احساس محرومیت را در شهروندان تقویت می‌کنند. به عبارت دیگر، محرومیتی که ساکنان این منطقه تجربه می‌کنند، نه تنها به درآمد، بلکه به شرایط مکانی و احساس درونی آنها نیز مرتبط است. در میان ابعاد مورد بررسی، محرومیت روانی-شناختی بیشترین تأثیر را بر سایر ابعاد داشته است. با وجود اقدامات نوسازی و تسهیلات دولتی در زمینه مسکن و زیرساخت، این سیاست‌ها نتوانسته‌اند احساس محرومیت را کاهش دهند؛ زیرا رویدادهای اقتصاد کلان تأثیر قوی‌تری بر وضعیت زندگی شهروندان دارند. در نهایت، یافته‌ها تأکید می‌کنند که فضاهای شهری با زیرساخت‌های ناپایدار و محرومیت مسکن نمادهای اصلی محرومیت درون‌شهری در این منطقه هستند که به شدت بر استانداردهای زندگی اجتماعی خانواده‌ها تأثیر می‌گذارند.

https://sociology.tabrizu.ac.ir/article_20516_b20223f233e2442ee878bced21827865.pdf