معاونت پژوهشی دانشگاه تبریز جامعه شناسی اقتصادی و توسعه 2322-4371 15 1 2026 06 08 Systematic review of women's entrepreneurship studies مرور سیستماتیک مطالعات کارآفرینی زنان 23 45 21753 10.22034/jeds.2025.67185.1883 FA نسرین عربی گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد ، مشهد ، ایران علی اکبر مجدی گروه علوم اجتماعی ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد ، ایران 0000-0002-6661-2339 غلامرضا حسنی درمیان گروه علوم اجتماعی ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه فردوسی مشهد ، مشهد ، ایران حسین اکبری گروه علوم اجتماعی ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه فردوسی مشهد ، مشهد ، ایران Journal Article 2025 08 20 <strong>Introduction: </strong>The study of "regimes of action" and "economies of worth" has recently gained central significance in economic sociology. Drawing on Luc Boltanski's "sociology of critical capacity," this research conceptualizes organizational work culture not as a set of formal rules, but as a dynamic, hidden order continuously reproduced through actors' evaluative practices and critical judgments. Inspired by Boltanski's theoretical framework, this study examines the prevailing work culture and evaluation mechanisms among actors in production units across Ardabil Province, Iran. <strong>Methodology:</strong> Employing a qualitative methodology, this research focuses on actors' lived experiences, extracting latent meanings through thematic analysis of semi-structured interviews with middle managers from six enterprises (including two state-owned, two private, and two family-run businesses), selected via theoretical sampling. <strong>Results:</strong> The findings reveal that the dominant organizational culture in these production units is not primarily oriented toward efficiency and productivity, but rather revolves around rent-seeking behaviors and informal networks. <strong>Conclusions:</strong> Data analysis identified 22 initial concepts, 11 subcategories, and ultimately 5 core categories: Rent-seeking and structural inefficiency, Challenges in raw material procurement, Lack of institutional support for production, Relationship-based organizational culture, and Workforce skill mismatches. The study demonstrates how these interrelated factors create an environment where rent-seeking logic supersedes production-oriented rationality. The research highlights how actors, when confronted with these conditions, engage in daily critical evaluations and justificatory practices that paradoxically contribute to the reproduction of the very system they critique. These findings provide significant insights into the complex interplay between organizational culture, economic practices, and justificatory regimes in Iran's industrial sector, while contributing to broader theoretical discussions in economic sociology about the relationship between critique and institutional stability. The study ultimately reveals the contradictory dynamics through which evaluative practices both challenge and sustain existing organizational orders.  <strong>هدف پژوهش:</strong> رفع معضلات مربوط به توسعۀ پایدار و رشد جامعۀ ایران منوط به پرداختن به ابعاد مؤثر گوناگون در فرآیند توسعه است. از سوی دیگر، کشورهای در حال توسعه مانند ایران همواره با مشکلات متعدد تأمین اعتبار، ثبات مالی، سرمایه‌گذاری و ایجاد شغل همراه هستند. به ویژه این موضوع برای زنان با دشواری­ها و موانع ساختاری، اجتماعی، فرهنگی و... بیشتری مواجه است. کارآفرینی و درآمدزایی زنان، به عنوان نیمی از جمعیت در هر کشور، نشان‌دهنده استفاده بهتر از پتانسیل­ها و فرصت­های موجود بر اساس نوآوری و خلاقیتی است که در عمل اعمال و اجرا می‌شوند و از این طریق باعث تبدیل نیروهای بالقوه توسعه به نیروهای بالفعل می‌گردد. از این روی، با گسترش فرصت­های شغلی، بهره‌وری نیروی کار (اعم از زن و مرد) بالا رفته و در نتیجه باعث کاهش بیکاری، کاهش فقر، توسعۀ انسانی، اقتصادی، اجتماعی و در کل توسعۀ پایدار در جامعه اتفاق می‌افتد. وقتی صحبت از کارآفرینی زنان به میان می‌آید، اهمیّت آن درکشورهای درحال توسعه مانند ایران بیشتر هم است لذا تاکنون مطالعات فراوانی در این زمینه صورت گرفته است. بر این اساس، ضرورت انجام یک مطالعه با استفاده از روش مرور نظام‌مند وجود داشت تا با نگاه انتقادیِ موجود در این روش، به بررسی مطالعات مربوط به این حوزه پرداخته و یک دید کلی از ذخیرۀ دانش موجود در زمینۀ کارآفرینی ارائه گردد. <strong>روش پژوهش</strong>: برای درک دقیق ادبیات مربوط به کارآفرینی و کارآفرینی زنان، از روش مرور نظام‌مند با رویکرد تلفیقی، که ما را مقدور می‌کند به بررسی همزمان مطالعات کمی و کیفی بپردازیم، استفاده شد. <strong>یافته‌ها</strong>: بر اساس یافته­ها، نتایج حاصل از این پژوهش­ها پراکنده و حتی در برخی موارد متضاد هستند و قادر نیستند یک دید کلی از این مهم به محققان، صاحبان کسب و کار، مدیران و سیاست گذاران و... ارائه کنند. همچنین نتایج نشان می‌دهند که حداقل دو نقد دیگر به مطالعات این حوزه وارد است که بر کاهش اعتبار یافته­های آنها اثرگذار هستند: ضعف در نحوه تفسیر پژوهشگران- عدم توجه به نظریه‌های کارآفرینی. در انتها پرتکرارترین موانع کارآفرینی زنان و پرتکرارترین مؤلفه­های اثرگذار بر آن که در طی سال‌های مختلف در تعداد مقالات بیشتری مورد توجه و بررسی قرار گرفته‌اند، ارائه می‌گردد. <strong>نتیجه‌گیری</strong>: استمرار پژوهش­های دقیق و مفید در این زمینه از مهمترین وظایف جامعۀ علمی می‌باشد. با این حال، یافته­ها نشان می‌دهند تاکنون در هیچ یک از پژوهش­های داخلی و خارجی انسجام علّی و معینی در مورد عوامل مؤثر بر کارآفرین شدن و موفقیت زنان در کارآفرینی وجود ندارد. حتی گاهی نتایج کاملاً متناقض هستند. https://sociology.tabrizu.ac.ir/article_21753_fe30ef8fd76b5e8c33ef54165e35b467.pdf